دواین بڵاوکراوەکان

رەمەزان لە دیدی قورئان

خوداى ڕه‌حمان ئايينه‌كه‌ى خۆى به‌چ پاراستووه‌ له‌ ده‌ستى كه‌ڵه‌گايان (طاغيت)؟ جووله‌ى زه‌وى و مانگ له‌ هه‌ر سات و كاتێكى دياريكراو كاريگه‌ريێكى دياريكراو ده‌خاته‌ سه‌ر زه‌وى و خه‌ڵكه‌كه‌ى ئايا په‌رستشه‌كانمان په‌يوه‌ستى (قمر) كراوه‌ يان په‌يوه‌ستى (شهر) كراوه‌؟ و ئايا جياوزازييان چييه‌؟

اقــــــــــــــــــــــرأ

وشه‌ى (اقرأ) له‌ فه‌رهه‌نگه‌كانى زمانه‌وانى عه‌ره‌بى چه‌ندين ماناى هه‌يه‌ وه‌ك تێروانين و ڕامان و قوڵبوونه‌وه‌و وردبوونه‌وه‌و نزيكبوونه‌وه‌ و كردنه‌ ڕێباز و هه‌ڵگرتن و گواستنه‌وه‌و پێگه‌ياندنى سڵاو و كۆكردنه‌وه‌ و به‌يه‌كگه‌ياندنه‌وه‌ و زۆرئه‌نجامدان و و به‌رزبوون و هه‌رشتێك كۆى بكه‌يته‌وه‌ ماناى وايه‌ (قَرَأْتَه) و تێگه‌يشتن و كات و ئاوابوون و پاكبوون و گه‌ڕانه‌وه‌ ئه‌مانه‌ به‌شێكن له‌ ماناكانى (اقرأ)

ئايا ئافره‌ت له‌ كاتى حه‌يضدا ده‌توانى به‌ رۆژوو بێت و نوێژ بكات؟

(( پرسيارم لێكرا)): خوداى گه‌وره‌ پياو و ئافره‌تى خه‌لق كردووه‌‌ بۆ هيچ كاتێك پياوى عقوبه‌ نه‌داوه‌ به‌ دورخستنه‌وه‌ له‌ خۆى به‌ مه‌نعكردنى له‌ نوێژ و ڕۆژوو؟ ئايا بۆ ده‌بى ئافره‌ت لە كاتی سوری مانگانەدا سزا بدات به‌مەنعكردنی لە نوێژ و رۆژو؟ (مع العلم) خۆى وا دروستى كردوون........ نوسه‌ر: لارين نصرالدين

شه‌وى قه‌در

جياوازى چييه‌  له‌ نێوان (إنزال و تنزيل) له‌ قورئاندا؟ ئايا قورئان له‌ شه‌وێكدا دابه‌زيوه؟‌ ئايا ئه‌و (أمر)ه‌ داناييه‌ چييه‌ پياده‌ ده‌كرێت؟ بزانه‌ ياساى (خلق) چۆن پياده‌ ده‌كرێت؟ تاكو ياساى (أمر) داببه‌زێت، فه‌رمانه‌كانى خوداى ره‌حمان هه‌ر له‌ ئاسمان ده‌مێنێته‌وه‌، ئايا ده‌كرێ دابه‌زينى فريشته‌كان بۆ دونيا دووباره‌ ببێته‌وه‌؟ موباره‌كى شه‌وى قه‌در چييه‌؟ يادكردنه‌وه‌ى ئه‌م شه‌وه‌ لۆچييه‌‌؟ ئه‌و ئاهه‌نگه‌ ئاسمانييه‌ى له‌م شه‌وه‌دا ده‌گێڕدرێت، كێ پێى هه‌ڵده‌ستێت؟


24/03/2012 04:52:00 ص جار خوێندراوه‌ته‌وه‌ 1197

درۆ پاڵنه‌ری هه‌یه


* به‌شێك له‌ خانه‌كانی مێشك په‌يوه‌ستن

* به‌دروستكردنى درۆ كه‌ ناونراوه‌ نێوچه‌وان

 

درۆ هه‌يه‌ و به‌درۆدانان هه‌يه‌، هه‌ندێك فيلمى كارتۆنى هه‌يه‌ كه‌ جۆره‌ شێوازێكيان هه‌يه نه‌ مرۆڤن و نه‌ ئاژه‌ڵ! ئه‌و وێنه‌يه‌ى دروستى ده‌كه‌ن له‌ كه‌سايه‌تييان‌ كۆمه‌ڵێك سيفه‌تيان پێوه‌لكاندووه‌ كه‌ دووره‌ له‌هه‌موو راستييه‌ك، ئه‌وه‌ پێی ده‌گوترێت درۆ، ياخود چيرۆكنووس كه‌ چيرۆك ده‌نوسێت دێت (انطباع)ى ئه‌رێنى له‌سه‌ر گوڵێك داده‌به‌زێنێت، بۆ نموونه‌ جوانى گوڵێك به‌ شتێك ده‌چوێنێت، بۆنه‌خۆشى گوڵێك به‌ شتێك ده‌چوێنێت، زه‌مينه‌ى ئه‌م گوڵه‌ ده‌كاته‌ زه‌مينه‌ بۆ كارى دى، شتێكيش هه‌يه‌ ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ى وێكچواندن و نموونه‌ ئه‌مانه‌ى لێ ده‌ربێنين، ئه‌وه‌ى دى ده‌بێته‌ درۆ، له‌ فيلمه‌ رۆژئاواييه‌كان هه‌ندێك بوونه‌وه‌ر دروست ده‌كه‌ن نازانين ناوى مرۆڤى لێبنێين يان ئاژه‌ڵ، له‌ ئاسمان دێنه‌ خواره‌وه‌، خه‌پله‌ فڕيوه‌كان شێوازێكى نامۆيان هه‌يه‌، مرۆڤايه‌تى ده‌كه‌وێته‌ ململانێ له‌گه‌ڵیدا، ئه‌مه‌ ده‌چێته‌ بوارى درۆوه‌.

 

منداڵ فێری درۆ ده‌کرێت

له‌به‌ر ئه‌وه‌ى درۆش دروستكراوى مرۆڤه‌ تا بتوانێت خۆى ده‌رباز بكات له‌ كۆمه‌ڵه‌ شتێك، واتا كه‌ درۆ ده‌كات پاڵنه‌ر هه‌يه‌ بۆ درۆكردنه‌كه‌، ده‌يه‌وێت جيهانێك بێنێته‌ كايه‌وه‌ كه‌ دووره‌ له‌ ڕاستى، ئه‌و باره‌ درۆيه‌ى دايده‌هێنێت هه‌ر له‌نێو ئه‌و باره‌ش بژيێت، ئينجا به‌شێك بێت له‌ ژيان يان ژيانى ته‌واو، دروستكردنى جيهانێكى دياريكراو له‌به‌رئه‌وه‌ى‌ له‌گه‌ڵ ناخى خۆى يه‌كانگير نييه‌، كه‌ كۆمه‌ڵێك نه‌گۆڕ(ثوابت) له‌ ناخيدا هه‌يه‌ و كارى له‌سه‌ر ناكات، به‌مه‌ش ناخى گه‌شه‌ ناكات، به‌ڵكو به‌‌ پێچه‌وانه‌ى ئه‌و ناخه‌ى هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات، لێره‌دا ده‌بێ شتێكى دى له‌ جێگه‌ى‌ ئه‌وه‌ بدۆزێته‌وه‌، ئه‌و باره‌ دروست ده‌كات كه‌ ناوى ده‌نێين بارێكى ناڕاست، زۆرجار منداڵ له‌ ته‌مه‌نێكى دياريكراودا تووشى درۆ ده‌بێت كه‌ ئه‌مه‌ش پاڵنه‌رى هه‌يه‌، بۆ نموونه‌ به‌ بڕواى خۆى ئه‌م شته‌ به‌ده‌ست بێنێ باشه‌، بۆ به‌ده‌ستهێنانى ئه‌و شته‌ى كه‌ لاى باشه‌و ناتوانێت به‌ ده‌ستى بێنێ ناچار چيرۆكێكى بۆ دروست ده‌كات، له‌ چنراوى خه‌ياڵى خۆى بۆ به‌ده‌ستهێنانى ئه‌و شته‌ى مه‌به‌ستێتى، ئه‌مه‌ بارێكى ئاساييه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌وه‌ دووباره‌ بوويه‌‌وه‌ له‌ ژيانى و به‌رده‌وام بوو تيايدا و بوو به‌ به‌شێك له‌ ژيانى، ئه‌وكاته‌ له‌ راستى ده‌رده‌چێت و ده‌چێته‌ بارێك كه‌ بنچينه‌ى نييه‌، بۆ نموونه‌ ئه‌و منداڵه‌ نه‌خۆش نه‌بێت، كه‌چى خۆى به‌ نه‌خۆش نيشان ده‌دات، چونكه‌ ده‌زانێت ئه‌گه‌ر وایكرد ئه‌و كات گرنگى زياترى ده‌درێتێ، ئه‌وه‌ى بۆ چييه‌؟ به‌هۆى ئه‌و گرنگى پێدانه‌ ‌بۆى ئه‌وه‌ى منداڵه‌كه‌ مه‌به‌ستێتى به‌ده‌ستى دێنێ، چونكه‌ له‌وانه‌يه‌ ئه‌وه‌ى داواى ده‌كات بێته‌ جێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر پشكنينى پزيشكى بۆ كراو ده‌ر‌كه‌وت كه‌ شته‌كه‌ وا نييه‌ ئه‌وكات ئه‌و منداڵه‌ به‌ خراپى سوود له خه‌ياڵه‌ فراوانه‌كه‌ى خۆى وه‌رده‌گرێت، جيهانێكى تايبه‌تى بنيات ده‌نێت كه‌ جيهانى خه‌ياڵه‌، جيهانێكى درۆيه‌، خۆى له‌ خۆيدا توانايه‌ك له‌ ناخى مرۆڤدا هه‌يه‌، به‌ڵام ئاراستكردنى ئه‌و توانايه‌ نه‌رێنييه‌.

 

درۆ لای گه‌وران

ئه‌وه‌ى پێشوو نموونه‌ بوو له‌سه‌ر منداڵ، به‌ڵام به‌ هه‌مان شێوه‌ مرۆڤى گه‌وره‌ش ئه‌نجامى ده‌دات، له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى ئێمه‌ خۆويستى (أنانية) و پشت به‌خۆ نه‌به‌ستن (تواكل) و گرنگيپێدانه‌ كه‌سييه‌كان و گرنگيدان به‌ حه‌زى خۆى، ئه‌و باره‌ تيايدا زياتر ده‌بێت، ئينجا بارى‌ ته‌عالا لێره‌دا باسى تاك ده‌كات، له‌ سه‌ره‌تادا باسى كۆمه‌ڵێك شت ده‌كات كه‌ لێى قه‌ده‌غه‌ بكرێت، له‌ ژماره‌ى پێشوو باسمان كرد كه‌ (نهي) كارێكى ده‌روونييه‌ و له‌ ناخه‌وه‌يه‌ كه‌ مرۆڤ پێى هه‌ڵده‌ستێت، جياكاريمان كرد له‌ نێوان (منع و نهي)، بارى ته‌عالا بابه‌ته‌كه‌ به‌ جۆرێك ئاراسته‌ ده‌كات (كلا لئن لم ينتهي لنسفعا بالناصية) ئه‌وه‌ى له‌ پزيشكى توێكارى باس ده‌كرێت كه‌ نێوچه‌وان له‌ نێو ئه‌وه‌ى ناومان بردووه‌ به‌ (فؤاد) ئه‌وا زۆرى ڕه‌فتاره‌كانى هه‌ستيى (الوعى) و زۆرێك له‌ ره‌فتاره‌ نه‌ستييه‌كان( لاوعي) ئه‌وا ئه‌و‌ به‌شه‌ى ده‌ماغ كارى پێده‌كات، به‌شێك له‌ خانه‌كانى په‌يوه‌سته‌ به‌ دروستكردنى درۆ ئه‌وه‌ ئه‌و به‌شه‌يه‌ كه‌ ناونراوه‌ به‌ نێوچه‌وان(الناصية) لێى به‌رپرسياره‌، ئه‌و شوێنه‌ بڕێكى زۆر درۆ به‌رهه‌م دێنێت هه‌روه‌ك كارگه‌يه‌ك به‌ به‌رده‌وامى تا ده‌بێته‌ درۆزن(كاذبة)، واته‌ ته‌نيا درۆ به‌رهه‌م دێنێت، ئه‌و نێوچه‌وانه‌ى كه‌ درۆ ده‌كات و له‌به‌رامبه‌ردا پێويست بوو كه‌ نه‌هێشتن(نهي) ئه‌نجام بدات و نه‌يكرد، بارى ته‌عالا باسى ئه‌وه‌ ده‌كات (لنسفعا بالناصية)، له‌به‌ر ئه‌‌وه‌ى درۆ هه‌ڵه‌ به‌رهه‌م دێنێت، هیچ كاتێك درۆ راستى به‌رهه‌م نه‌هێنا‌، پێچه‌وانه‌ى ئه‌م هاوكێشه‌يه‌ى رابردوو: هه‌موو جارێك راستگۆيى راستى و دروستى به‌رهه‌م دێنێت.

 

به‌رهه‌می درۆ

درۆ هه‌ڵه‌ به‌رهه‌م دێنێت، له‌به‌ر چه‌ندباره‌ كردنه‌وه‌ى به‌رده‌وامى ئه‌و ره‌فتاره‌ له‌ ناوچه‌ى ده‌ماغ، جا هه‌ڵه‌ له‌دواى هه‌ڵه، تا واى لێ دێ ده‌گاته‌ ئاستێك كه‌ له‌وانه‌يه‌ ئه‌و درۆيه‌ له‌ تاك بگاته‌ كۆمه‌ڵ، به‌ درێژايى مێژوو وابووه‌ كه‌ به‌ هۆى چنراوى هه‌ندێك درۆ كه‌ زۆر به‌ توانايى داڕشتنه‌كه‌ى گونجێنراوه بۆته‌ هۆى كێشه‌ نانه‌وه‌ له‌ نێوان ميلله‌تان، كه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ گه‌يشتۆته‌ ئه‌وه‌ى په‌لامارى ميلله‌تان دراوه‌ و چه‌ندين حكومه‌ت لادراون، خه‌ڵكانێكى زۆر به‌هۆيه‌وه‌ فه‌وتاون، ململانێى گه‌ل و ميلله‌تانى لێ كه‌وتۆته‌وه‌، ئه‌مه‌ش هه‌موو پشت به‌ستراوه‌ به‌ نێوچه‌وان(ناصية)ى درۆزن، زۆرجار له‌ نێوان كه‌سه‌كان و بنه‌ماڵه‌كان، له‌ نێوان پارته‌كان، گه‌ر نموونه‌كه‌ گه‌وره‌تر بكه‌ين له‌ نێوان وڵاتان، كێشه‌كانيان به‌شێكى زۆرى له‌سه‌ر درۆيه‌، درۆیه‌كه‌ هه‌ڵه‌ به‌رهه‌م دێنێت، به‌ تێڕوانينێ راست بۆى ده‌ڕوانرێت.

 

چاره‌ى درۆ چييه‌؟

بارى ته‌عالا له‌ كۆتايى ئايه‌ته‌كه‌ ده‌فه‌رموێت: (كلا لاتطعه‌ واسجد واقترب)، ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و درۆيه‌ى ده‌كرێت گوێڕايه‌ڵى (أطاعة) نه‌كرێت ده‌ره‌نجامى نابێت، هه‌ر وشه‌ ده‌مێنێت، بۆ نموونه‌ دوو كه‌س بوو يه‌كه‌م درۆى له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى دووه‌م كرد، به‌ڵام كه‌سى دووه‌م پێوانه‌كارى(معيارية)ى له‌لا بوو و به‌ گوێى يه‌كه‌مى نه‌كرد، كێشه‌ دروست نابێت، يان دوو خێزان يه‌كێك درۆى بۆ ئه‌وه‌ى دى كرد به‌هه‌مان شێوه‌ خێزانى دووه‌م پێوانه‌كارى له‌لا هه‌بوو ئه‌و كات گوێڕايه‌ڵى درۆيه‌كانى لايه‌نى يه‌كه‌م نه‌كات كێشه‌ نايه‌ته‌ ئاراوه‌. ئه‌گه‌ر بهتايا سه‌ركرده‌كان گوێڕايه‌ڵى درۆزنانيان نه‌كردايا ميلله‌تانيان هه‌مووى ئاسوده‌ ده‌ژيان.

لێره‌دا چاره‌ى ئه‌وه‌ چييه‌؟ له‌به‌رئه‌وه‌ى (ناصية) له‌ پێشه‌وه‌ى‌ نێوچه‌وانه‌، ئه‌و شوێنه‌ ده‌بێ بێته‌ سه‌ر زه‌وى، هه‌ركه‌ له‌ زه‌وى خشا وه‌ك ئه‌وه‌ى به‌وه‌ پاك(تصفية) ده‌بێته‌وه‌، له‌به‌رچى؟ ئه‌و شوێنه‌ى كه‌ درۆ دروست ده‌كات گوتمان: (ناصية)يه، که‌‌ خانه‌كانى ده‌ماغى نێوچه‌وانى مرۆڤه‌ له‌ ته‌نيشته‌كان و دواوه‌ نييه‌.

ئه‌وه‌ى درۆ ده‌كات له‌هه‌ر پله‌ و پايه‌يه‌ك بێت ئه‌وا بۆ به‌رژه‌وه‌ندى خۆيه‌تى، بۆ ئه‌وه‌ى تايبه‌تمه‌ندييه‌كى بدرێتێ و به‌وه‌ جياكارييه‌كى هه‌بێت، به‌مه‌ش جۆرێك له‌ له‌خۆباييبوونێك، جۆره‌ خۆبه‌زلزانينێك له‌ كۆتايى دروست ده‌كا بۆ ئه‌و جۆره‌ مرۆڤه‌، ئه‌و حاڵه‌ته‌ ده‌روونييه‌ چۆن چاره‌ بكرێت؟ ئه‌و به‌شه‌ خانانه‌ى كه‌ به‌رپرسه‌ له‌ درۆ و له‌ نێوچه‌وانى مرۆڤه‌ ده‌بێ نێوچه‌وانه‌كه‌ له‌ زه‌وى بخشێ، ئه‌و حاله‌ته‌ى دروست بوو به‌و ده‌رمانه‌ تيمار بكرێت. شێوه‌ فيزياييه‌كه‌ش به‌م جۆره‌يه،‌ وزه‌ شاراوه‌كانى مرۆڤ له‌ به‌رزترينى خاڵ كه‌ دووره‌ له‌ زه‌وى زياترين وزه‌ى تێدايه‌(وزه‌ى نه‌رێنى)، هه‌ركاتێك ئه‌و وزه‌يه‌ گه‌يشته‌ زه‌وى ئه‌و ناوچه‌يه‌ به‌تاڵ ده‌بێته‌وه له‌ وزه‌ نه‌رێنييه‌كان‌، كاتێك نێوچه‌وانى مرۆڤ گه‌يشته‌ سه‌ر زه‌وى به‌ كرده‌يى وزه‌ نه‌رێنييه‌كانى لێ به‌تاڵ ده‌بێته‌وه‌، گه‌ر هاتوو مرۆڤه‌كه‌ به‌ ويستى خۆى نێوچه‌وانى له‌ زه‌وى دانا و ئه‌و وزانه‌ى باسكرا هه‌مووى به‌تاڵ بوويه‌وه‌، به‌مه‌ دووباره‌ به‌رنامه‌ڕێژيى كرا بۆ خانه‌كان، كۆمه‌ڵه‌ قوناغێكى ده‌روونى نێوان خۆى و په‌روه‌دگار ده‌بڕێت، كه‌ ده‌گاته‌ ئاستێك زۆر له‌ خودا نزیك ده‌بێت، كه‌واته‌ ئامرازى پاككردنه‌وه‌ و رێككردنى ئاڕاسته‌ى ئيشى خانه‌كانى نێوچه‌وانى مرۆڤ به‌و كڕنووشه‌ ده‌بێت، كه‌ به‌ ويستى كه‌سه‌كه‌ بوو و هه‌ڵسا به‌ خاوێنكردنه‌وه‌ى و بۆچوونى نه‌رێنى تێدا نه‌بوو، وێنه‌ و خه‌ياڵى درۆى تێدا نه‌ما، به‌ له‌سه‌رخۆيى راستى دێنه‌ ناويه‌وه‌، راستى ره‌ها يان ژماره‌ يه‌ك، چه‌ندى ئه‌و ره‌فتاره‌ ئه‌نجامدا ئه‌وه‌نده‌ له‌ خوداى پاك و بێگه‌رد نزيك ده‌بێته‌وه‌ بۆيه‌ ده‌فه‌رموێت: (كلا لاتطعه‌ و اسجد و اقترب)(العلق19)، واته‌ گوێڕايه‌ڵى مه‌كه‌ و كرنووش به‌ره‌ و نزيك به‌ره‌وه‌.

 

جۆره‌کانی درۆ

درۆ جۆرى هه‌يه‌، بۆ نموونه‌ ماكياژ كردن درۆيه‌، يان ئوتۆمبێل له‌ چه‌ند جێگه‌يه‌ك لێدرابێت و به‌ پۆليش و شتى دى بشاردرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ درۆيه‌، پێچه‌وانه‌ى راستييه‌كه‌ى ده‌خاته‌ روو.

له‌م رۆژگاره وشه‌ى درۆ پايه‌دار كراوه‌، ئه‌وه‌ى درۆزن بێت ده‌ڵێن كه‌سێكى هونه‌رمه‌نده‌ له‌ قسه‌، زۆر لێهاتووه‌، زۆر به‌ توانايه‌، درۆزن هه‌يه‌ ده‌توانێت به‌شه‌ خه‌ڵكێك بێنێته‌ را، كه‌سى دى هه‌يه‌ يه‌ك ميلله‌ت دێنێته‌ رايێ، هه‌يه‌ يه‌ك‌ بنه‌ماڵه‌ دێنێته‌ را، هه‌يه‌ حزبێك دێنێته‌ را، وا ده‌كات ئه‌وانه‌ ببنه‌ پاشكۆى، له‌سه‌رده‌مى سه‌دام رۆژێك خه‌ڵكێكى زۆريان له‌ ياريگاى به‌غدا كۆكرده‌وه‌ به‌و ناوه‌ى گوايا‌ پرسيان پێ ده‌كات بۆ پێكهێنانى ئه‌نجوومه‌نى هاوكارى عه‌ره‌بى(له‌ دژى ئه‌نجوومه‌نى هاوكارى كه‌نداو) ئيتر به‌ند به‌ندى ده‌خوێنده‌وه‌ و هه‌رجارێك ده‌يپرسى ئايا رازين؟ خه‌ڵكه‌كه‌ش به‌ده‌م هاوار كردنه‌وه‌ وه‌ڵاميان ده‌دايه‌وه‌: به‌ڵێ، كه‌چى هه‌مووى درۆ بوو.

ئه‌وانه‌ى به‌ڵگه‌ بۆ درۆ دێننه‌وه‌ ده‌ڵێن ئيبراهيم(سه‌لامى خواى لێبێت) درۆى كردووه‌! به‌ به‌ڵگه‌ى ئه‌و ئايه‌ته‌ (قالوا أأنت فعلت هذا بآلهتنا يا إبراهيم* قال بل فعله‌ كبيرهم هذا فاسألوهم إن كانوا ينطقون)، به‌ڵام خوێندنه‌وه‌ى ئه‌و ئايه‌ته‌ به‌م جۆره‌ نييه‌، به‌ڵكو كه‌ وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌ ده‌فه‌رموێت:(قال بل فعله) و ده‌وه‌ستێت واتا به‌ڵێ واى كرد. كاره‌كه‌ له‌سه‌ر خۆى دوپات ده‌كاته‌وه‌! به‌ڵام ئه‌وان تێينه‌گه‌يشتن، ئينجا ئايه‌ته‌كه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌ و پێغه‌مبه‌ر ئيبراهيم قسه‌كه‌ى درێژه‌ پێده‌دات و ده‌فه‌رموێت: ( كبيرهم هذا فاسألوهم إن كانوا ينطقون) واته‌ ئايه‌ته‌كه‌ به‌م جۆره‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌، ئه‌و كاته‌ پێغه‌مبه‌ر ئيبراهيم(سه‌لامى لێبێت) درۆى نه‌كردووه‌، له‌ زمانى عه‌ره‌بى ئه‌گه‌ر وه‌ڵامى بدايه‌وه‌ به‌ (نعم) ئه‌و كات قسه‌ى ئه‌وانى راست نه‌ ده‌كرده‌وه‌، به‌ڵام وه‌ك ئه‌و وه‌ڵامه‌ى شوێنێكى دى كه‌ ده‌فه‌رموێت:(قال أولم تؤمن قال بلى).

زۆرجار ئێمه‌ تێڕوانيمان بۆ درۆ داده‌به‌زێنينه‌ سه‌ر ئاژه‌ڵه‌كانيش ئێمه‌ ده‌ڵێين پشيله‌كه‌ گۆشتى دزى!

لێره‌دا چه‌ند پرسيارێك دێته‌ پێشه‌وه‌:

1- كێ وتوويه‌تى له‌ دونياى پشيله‌دا دزى هه‌يه‌؟

2- يان كێ ده‌ڵێ ئه‌و پشيله‌يه‌ بێبه‌ش نه‌كراوه‌ له‌و گۆشته‌؟

3- ئايا له‌ بنچينه‌دا مرۆڤه‌كه‌ به‌شى ئه‌و پشيله‌ى نه‌خواردووه‌؟

گيانه‌وه‌ر هه‌يه‌ ره‌نگى خۆى ده‌گۆڕێت، ئه‌مه‌ واتاى ئه‌وه‌ نييه‌ كه‌ درۆ ده‌كات، مه‌رج نييه‌ (دۆژمن)ى لێ ديار بێت كه‌چى ره‌نگى خۆى ده‌گۆرێت، ئه‌مه‌ رێگه‌ى مامه‌ڵه‌كردنێتى له‌گه‌ڵ ژينگه‌ى خۆى.

 

گونجان له‌گه‌ڵ ئاژه‌ڵاندا

خاڵێكى گرنگ هه‌يه‌ كه‌ تا ئێستا نه‌كراوه‌ ئه‌ويش گونجان له‌گه‌ڵ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ ئاژه‌ڵه‌ى له‌گه‌ڵى هه‌ن، كه‌چى پێغه‌به‌ران كردوويانه‌، بۆ نموونه‌ پێغه‌مبه‌ر سوله‌يمان(سه‌لامى لێبێت) يه‌كێك له‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ بووه‌ كه‌ توانيبووى‌ گونجانێك به‌رپا بكات له‌گه‌ڵ مه‌خلوقاتى ده‌وروبه‌ريدا، بۆ نموونه‌ (با) و باڵنده‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵكو توانيبووى بيانخاته‌ گه‌ڕ و ته‌و‌زيفيان بكات و مامه‌ڵه‌ى ئه‌رێنييان له‌گه‌ڵدا بكات، تێيبگه‌ن و تێيان بگات، وه‌رگرتن و دان له‌ نێوانيان هه‌بێت، كه‌ ئه‌مه‌ش ئاستێكى زۆر پايه‌داره‌، پێغه‌مبه‌رى ئێمه‌ كه‌ باڵنده‌و حوشتر دێنه‌ لاى و گله‌يى خۆيان ده‌كه‌ن و داره‌كه‌ به‌هه‌مان شێوه‌، ئه‌وه‌ رێگه‌ى گونجان و يه‌ك ئاوازييه‌ له‌گه‌ڵ مه‌خلوقات، ئاستێكى زۆر پايه‌دارى خوێندنه‌وه‌(قرائه‌)ى مه‌خلوقاته‌ كه‌ ده‌گاته‌ ئاستى (ذكر و تسبيح) ئينجا ده‌بێته‌ ره‌خساندن (تسخير) ئه‌و مرۆڤه‌ له‌و بواره‌ى هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات.

كاتێك مرۆڤى گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ منداڵێك قسه‌ ده‌كات شێوازى قسه‌ى وه‌ك منداڵ لێده‌كات ئه‌مه‌ خۆگونجاندنه‌، تاوه‌کو منداڵه‌كه‌ له‌ كه‌سه‌ گه‌وره‌كه‌ تێبگات، چونكه‌ ئه‌و له‌ منداڵه‌كه‌ گه‌يشتووه‌، به‌ڵام له‌ راستيدا منداڵه‌كه‌ له‌ ئاستێكى باڵاتره‌، له‌ بابه‌تى زانست باسمان كرد زه‌حمه‌تترين شت ئه‌وه‌يه‌ منداڵ بێته‌ ئاستى گه‌وره‌كان، منداڵ ده‌بێ ئيشێكى زۆر له‌سه‌ر خۆى بكات تا له‌ كه‌سه‌ گه‌وره‌كه‌ تێبگا، بۆيه‌ له‌ ناخيدا ترس نييه‌ و ده‌ست بۆ مار و شێر ده‌بات.

له‌ چيرۆكه‌كانى‌ قورئانييدا يان له‌و چيرۆ‌كانه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌ر باسيان لێده‌كات هه‌مووى راستين و روويانداوه‌، به‌ هه‌مان شێوه‌ پێغه‌مبه‌رانيش پێچه‌وانه‌ى راستييان ده‌رنه‌بڕيوه‌.

*                *                 *

له‌ سکی دایکی په‌نجه‌ی منداڵ له‌ کێنده‌ره‌‌؟

 

له‌ سوڕه‌ته‌كانى قورئانى پیرۆز كۆمه‌ڵێك ره‌هه‌ند خراوه‌ته‌ روو، به‌ڵام مه‌رج نيیه‌ ئێمه‌ له‌ یه‌ک كاتدا هه‌مووى چاره‌ بكه‌ين.

له‌ بابه‌ته‌كانى‌ رابردوودا له‌ سوڕه‌تى (العلق)باسى ئه‌و ئاسۆيانه‌مان كرد كه‌ خودا به‌ مرۆڤى ده‌ناسێنێ، له‌دواى ئه‌ويش قۆناغى دى دێت كه‌ سوڕه‌تى (القلم)ه‌، كه‌ باسى ناساندنى پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ده‌كات و زه‌مينه‌ بۆ ئه‌وه‌ى پێشو‌ دروست ده‌كات، بابه‌تى ناسينى پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) به‌ دوو ته‌وه‌ر داده‌چێت، ئه‌و نه‌وه‌ى ‌سه‌رده‌مى پێغه‌مبه‌ر(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) به‌ر له‌ ناسينى خوا پێغه‌مبه‌ريان ناسيوه‌، ئيمانيان به‌ پێغه‌مبه‌رى هێنا، پاشان ئيمانيان به‌ خوداى هێنا، كێشه‌ى ئه‌وانه‌ى دواى هاوه‌ڵان هاتوون به‌م حاڵه‌ته‌دا نه‌ڕۆيشتوون، واتا قۆناغى يه‌كه‌م ئه‌و كۆمه‌ڵه‌يه‌ى له‌ ده‌وروبه‌رى پێغه‌مبه‌رمان بوون (درود و فه‌ڕ بڕژێ به‌سه‌ريا) پێغه‌مبه‌ريان ناسى و بۆيان بوو به‌ نموونه‌يه‌كى (مثالي) بۆ ناسينى خودا، كه‌واته‌ خه‌ركه‌كه‌ باوه‌ڕيان به‌ پێغه‌مبه‌ر هێنا ئينجا باوه‌ڕيان به‌ خواى هێنا، له‌به‌ر ئه‌مه‌ هه‌ر بيرو باوه‌ڕێك هه‌ڵگرانى نوێنه‌رى راستگۆيانه‌ى بيرۆكه‌كه‌ى خۆى نه‌بن ئه‌وا ئه‌م بيرۆكه‌يه‌ ده‌كه‌وێت، واتا راستگۆ نه‌بێت له‌گه‌ڵ بيرى خۆى ئه‌م بيروباوه‌ڕه‌ كه‌وتووه‌، خه‌ڵكى به‌رامبه‌ر‌ ئاكاره‌كانى خاوه‌ن ئه‌و بيرۆكه‌يه‌ ده‌بينن ئه‌و كاتيش راستگۆيى خاوه‌ن بيرۆكه‌كه‌يان بۆ دووپات ده‌بێته‌وه‌، بۆ نموونه‌ بيرمه‌نده‌كه‌ باسى راستگۆيى بكات، ده‌بێ ئه‌م گوفتانه‌ى به‌ ره‌وشت دوپاتى بكاته‌وه‌، كاتێك ده‌ورووبه‌رى كه‌ ده‌بينن ئه‌و كه‌سه‌ راستگۆيه‌، يان كاتێك ده‌ڵێ: راستگۆيى شتێكى باشه‌، راست ده‌كات، چونكه‌ خۆى راستگۆيه‌، واتا خه‌ڵكه‌كه‌ سه‌ره‌تا له‌ گوفتاره‌كانى وه‌رده‌گرن پاشان له‌ كرده‌وه‌كانى.

 

 

 

ڕاستگۆیی حه‌زره‌ت

پێغه‌مبه‌رمان(درود و فه‌ڕ بڕژى به‌سه‌ريا) بارى ته‌عالا پارێزگارى كه‌سايه‌تى كردبوو له‌ دوو ره‌هه‌ند بژارده‌كردن(اجتباء) و پاڵاوتن(اصطفاء)، كه‌سايه‌تى پێغه‌مبه‌ر(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) كه‌سايه‌تييه‌كى پايه‌دار و په‌سه‌ندكراو بوو له‌ چه‌ندين لایه‌نه‌وه‌، بۆيه‌ گه‌يشته‌ ئاستێك كه‌ ده‌وروبه‌ر و دوژمنه‌كانى پێيان ده‌گوت:(محمد الامين)، يان راستگۆى ده‌ستپاك، بۆيه‌ ئه‌گه‌ر بچينه‌ به‌رامبه‌ر (روضة المطهرة) له‌ په‌نجه‌ره‌كه‌ى بڕوانن نوسراوه‌:(لا اله‌ الا الله‌ الملك الحق المبين، محمد رسول الله‌ الصادق الوعد الامين)، ئه‌مه‌ له‌و په‌نجه‌ره‌يه‌ كه‌ به‌رامبه‌ر قيبله‌يه، له‌به‌رچى؟ چونكه‌ راستگۆيى‌ په‌يامبه‌رييه‌كه‌ى له‌ ده‌ستپاكى و راستگۆييه‌كه‌ى(امانة وصدق)ى وه‌رگرتووه‌، هه‌ر بۆيه‌ پێغه‌مبه‌ر (بانك) بوو، ئه‌و حه‌وت كه‌سه‌‌ى له‌ده‌ورى پێغه‌مبه‌ر(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بوون به‌ر له‌وه‌ى ئه‌و ئيمان به‌خۆى بێنێ ئه‌وان ئيمانيان پێهێنابوو، به‌رله‌وه‌ى خه‌ڵكه‌كه‌ خوداى بناسن پێغه‌مبه‌ريان ناسيبوو.

 

ڕه‌وشته‌کانی

كه‌واته‌ (رسول الله‌) محمد (درود و فه‌ڕ بڕژێ به‌سه‌ريا) به‌ ره‌وشته‌كانى خۆى توانى ببێته‌ نوێنه‌رى وشه‌كانى خوداى پاك و بێگه‌رد، بۆيه‌ كه‌ ناسييان به‌و ره‌وشته‌ به‌رزه‌ وكه‌ هات باسى خوداى كرد، ئه‌و پياوه‌ به‌ درێژايى ته‌مه‌نى پێچه‌وانه‌ى راستى ده‌رنه‌بڕيوه‌، هه‌ڵه‌ى نه‌كردووه‌، كه‌واته‌ ره‌وشته‌كانى پێوه‌رن بۆ قسه‌كانى، كه‌ ده‌فه‌رموێ: خودا په‌يامى بۆ ناردوومه،‌ ئوتۆماتيكى راست ده‌كات، چونكه‌ به‌ درێژايى چل ساڵ هه‌ڵه‌ى لێ نه‌بينراوه‌، كه‌واته‌ پێغه‌مبه‌رايه‌تى(نبوة) پێشى په‌يامبه‌رييه‌ ‌(رسالة)ه‌، سيفاتى (نبوة) له‌ محمد (درود و فه‌ڕ بڕژێ به‌سه‌ريا) هه‌بووه‌، ئه‌و خاڵه‌ گرنگه‌ كه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ر بناسين پێش ئه‌وه‌ى خودا بناسين، بزانين پێغه‌مبه‌رمان (درود و فه‌ڕ بڕژێ به‌سه‌ريا) به‌ چ شێوه‌يه‌ك مامه‌ڵه‌ى له‌گه‌ڵ ئايه‌ته‌كانى خه‌لق كردووه‌ و چۆن خوداى ناسيوه‌ له‌ رێگه‌ى ئه‌وه‌وه‌، ئينجا ئێمه‌ش ئه‌وه‌ى بناسين.

 

کامیان زووتر بناسین

به‌ڵام ئێمه‌ چيمان كردووه‌؟ ئێمه‌ يه‌كسه‌ر هاتووينه‌ خودا بناسين؟ هه‌موو بيرۆكه‌ ئيسلامييه‌كان‌ ئه‌وه‌ى ده‌ڵێت، بۆيه‌ يه‌كه‌مين جار ئه‌گه‌ر توانيمان پێغه‌مبه‌رمان خۆش بوێت و بچێته‌ نێو دڵ، نه‌ك هه‌ر له‌ نێو مێشك بمێنێت وه‌ك ئه‌وه‌ى كه‌سايه‌تييه‌كى به‌ توانا، به‌ڵكو ده‌بێت ببێته‌ كه‌سايه‌تى تاك و پايه‌دار له‌ نێو دڵه‌كان، ئه‌وا ئه‌و كات كه‌سه‌كان تۆماتيكى خوايان خۆش ده‌وێت، وه‌ك سه‌رده‌مى پێغه‌مبه‌ر (درود و فه‌ڕ بڕژێ به‌سه‌ريا). ئه‌مه‌ له‌به‌رچييه‌؟ چونكه‌ كه‌سه‌كان به‌رله‌وه‌ى خودا بناسن پێويستييان به‌وه‌ بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر بناسن، كه‌ ئه‌ويان ناسى ئه‌م ناسينه‌ى ده‌بێته‌ په‌يژه‌يه‌ك بۆ ناسينى خوداى پاك و بێگه‌رد، ده‌رنجامى ئه‌و ناسينه‌ ئه‌وه‌بووه‌ كه‌ بڕوايان به‌ پێغه‌مبه‌ر كرد و ئيمانيان به‌ خودا هێنا، هه‌ركه‌ سوڕه‌تى (علق)ى بۆ دابه‌زى ئه‌وان يه‌كسه‌ر جێبه‌جێيان كرد.

له‌م سوڕه‌ته‌(القلم) ئێمه‌ ئه‌و (قلم)ه‌ باس ده‌‌كه‌ين، لێره‌دا باسى ئه‌و به‌شه‌ى ده‌كه‌ين: (ن و القلم) ئه‌وه‌ى دواوه‌ى جارێك باس ناكه‌ين، له‌ناو ناخى مرۆڤ باشترين نموونه‌، ئه‌گه‌ر ئاسن وه‌رگرين وه‌ك داڕێژراوێك كه‌ رێژه‌يه‌ك له‌ مس و..هتد تێدايه‌، ئه‌و ئاسنه‌ تواناى ئه‌وه‌ى تێدايه‌ ببێته‌ موگناتيس، هه‌موو ئاسنێك به‌م شێوه‌يه‌ و تواناى ئه‌وه‌ى هه‌يه‌ بارگاوى بكرێت، له‌به‌رچى هه‌موو ئاسنێك موگناتيس نييه‌ به‌ڵام تواناى بوون به‌ موگناتيسى تێدايه‌؟ ئاسن و مادده‌ى دى له‌ گه‌رديله‌ پێك دێت، گه‌رديله‌كانيش له‌ ئه‌ليكتڕۆن و پڕۆتۆن و.. پێك دێت، هه‌موو گه‌رديله‌يه‌كيش بارگاوييه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئاسن بارگه‌كانى ئه‌گه‌ر موگناتيس نه‌بن ئه‌وا دژى يه‌ك(پێچه‌وانه‌)ى يه‌كن، هه‌ر بارگه‌يه‌ك رووى به‌ پێچه‌وانه‌ى لاكه‌ى دييه، بۆيه‌ ئاسن ئه‌گه‌ر موگناتيس نه‌بوو بارگه‌كانى يه‌كتر ده‌خۆن، به‌موگناتيسكردنى ئاسن چييه‌؟ كاره‌باى ده‌درێتێ يان به‌ لێكخشاندن، بارگه‌كانى هه‌مووى روو له‌ يه‌ك ‌ئاڕاسته‌ ده‌كات، سه‌رێكى ده‌بێته‌ (+) سه‌ره‌كه‌ى دى ده‌بێته‌ (- )، به‌م كرداره‌ بارگه‌كانى ريز ده‌بن به‌يه‌ك ئاڕاسته‌، هه‌موو تواناكانى بۆ يه‌ك لا ده‌بێت، چونكه‌ ته‌وژمى كاره‌با به‌يه‌ك ته‌وژم ده‌ڕوات، به‌مه‌ش گه‌رديله‌كان ده‌كاته‌ يه‌ك ئاڕاسته‌ و له‌ جێگه‌ى ئه‌وه‌ى يه‌كتر بخۆن هه‌مووى ريز ده‌بن وه‌ك (سه‌رباز) هه‌مووى يه‌ك روو، نه‌ك يه‌كێك پشتى له‌وه‌كه‌ى دى بێت! به‌مه‌ش ده‌بێته‌ موگناتيس، به‌وه‌ش ده‌گوترێت (تسطير) ريزريزكردن.

ئه‌گه‌ر سه‌يرى كاكى جوتيار بكه‌ين كێڵینى بۆ زه‌وى به‌ هێلى ته‌ريب و راست و دروسته‌، نه‌ك به‌ هه‌ڕه‌مه‌كى، به‌م كرداره‌ى ده‌گوترێت: (تسطير)، ئه‌وه‌ى ناونراوه‌ راسته‌(مسطرة) بۆچى ئه‌و ناوه‌ى لێنراوه‌؟ چونكه‌ هێلى راستى پێ ده‌كێشرێت، ئينجا كه‌ ئێمه‌ هاتين كردارى(قيڕائه‌مان) كرد ئه‌وا هه‌رچى تواناكان هه‌ن له‌ ناخمان و پێچه‌وانه‌ى يه‌كتر بوون ئه‌وا وه‌ك راسته(مسطرة)‌ ئاڕاسته‌ى ده‌كات، بۆ كێ؟ بۆ خوداى پاك و بێگه‌رد، ناخ و ژوورێى مرۆڤ هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ى هێل هێل ببێت، ئه‌مه‌ هه‌موو ماناى (وما يسطرون)ه‌، به‌ڵام پرسيارێك دێته‌ پێشه‌وه‌ ئه‌ويش پێنوس(‌قلم)ه‌كه‌ چييه‌؟ قلم لێره‌ ناو(إسم) نييه‌ به‌ڵكو (صفة) سيفه‌ته، ئه‌وه‌ى ئێمه‌ شتى به‌هۆيه‌وه‌ ده‌نوسين و هه‌رشتێك وه‌ك پێنوس درێژ و نوك تيژ بێت پێى ده‌گوترێت (مقلم) قه‌له‌مكراو، بۆ نموونه‌ له‌ نێو باخه‌وان و خاوه‌ن كێڵگه‌كان يان باخچه‌يه‌كى له‌ ماڵه‌وه‌ هه‌بێت ده‌زانێت يه‌كێك له‌و رێگه‌يه‌ى به‌هۆيه‌وه‌ گوڵى پێ زياد ده‌بێت بۆ نموونه‌ (ئه‌شه‌ره‌فى) رێگه‌ى (قلم)ه‌، ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ينه‌ لقه‌ داره‌كه‌ لایه‌كى به‌ تيژى ده‌بڕدرێت له‌به‌رچى؟ له‌ كۆنه‌وه‌ كه به‌ قه‌ميش‌ نوسين ده‌كرا به‌ هه‌مان شێوه‌ ده‌بڕا، هه‌ر بۆ زانين قه‌ميشه‌كه‌ قلم نييه‌، به‌ڵكو كرداره‌كه‌ پێى ده‌گوترێت (قلم)، ئه‌و ئه‌شره‌فييه‌ى به‌و كرداره‌ زياد ده‌كرێت كرداره‌كه‌ پێى ده‌گوترێت (قلم)، واته‌ ئه‌و ئيشه‌ى له‌سه‌رى كراوه‌ پێى ده‌گوترێت قلم، قلم لێره‌ (صفة) يه‌، ئه‌ى كه‌واته‌(قلم) چيیه‌؟ له‌م قه‌له‌مكردنه‌ (تيژكردن)ه‌ هاتووه‌.

 

لێڕاهاتنی منداڵ

مرۆڤ به‌درێژايى ته‌مه‌نى و له‌و ساته‌ى كه‌ له‌دايك ده‌بێت له‌ رێى ئه‌و قه‌له‌مه‌وه‌ شت فێرده‌بێت، واته‌ له‌نێو سكى دايكى مه‌شقى پێ ده‌كرێت له‌ ته‌مه‌نى چه‌ند مانگى كه‌ چۆن سينگى دايكى بگرێت، وه‌ك له‌ وێنه‌كانى كۆرپه‌له‌ دياره‌ له‌نێو سكى دايكى په‌نجه‌ى له‌نێو ده‌ميتى! پرسيارێك سه‌رهه‌ڵده‌دات ئه‌ويش بۆچى ئه‌و كۆرپه‌له‌يه‌ وا ده‌كا؟ وه‌ڵامه‌كه‌ى ئه‌وه‌يه‌ فێرده‌كرێت كه‌ چۆن سينگى دايكى بگرێت، چونكه‌ سه‌رچاوه‌ى رۆزييه‌كه‌يه‌تى، ئه‌وه‌يه‌ پێی ده‌گوترێت گونجان(تأقلم)، كه‌ هاته‌ سه‌ر دونيا ئه‌گه‌ر ئه‌و كۆرپه‌له‌ فێرى ئه‌و كردارى مژينه‌ نه‌كرابێت ناتوانێت بژيێت و له‌برسان ده‌مرێت، ئه‌و كردارى گاگۆڵه‌ و به‌سه‌ر پێ كه‌وتنه‌ هه‌مووى مه‌شقكردنه‌، يان ئه‌و كه‌وچك گرتنه‌ هه‌مووى مه‌شقكردنه‌، هه‌مووى (تأقلم)ه‌، به‌ڵام بۆچى؟ بۆ ئه‌و چه‌مكانه‌ى له‌ ناخى هه‌ن وه‌ك وزه‌، بۆ نموونه‌ منداڵ له‌نێو فيتڕه‌ى ئه‌وه‌ هه‌يه‌ كه‌ ده‌بێت به‌ دوو پێ بڕوات، ئايا كه‌س فێرى ده‌كات؟ نه‌خێر. كه‌س پێى ده‌ڵێت تۆ ده‌بێت دوو ده‌ستت به‌رز كه‌يت و له‌سه‌ر دوو پێيان بڕۆيت؟ يان كه‌س فێرى ده‌كات تۆ ده‌بێ گاگۆڵه‌ بكه‌يت؟ يان كه‌س فێرى ده‌كات كه‌ تۆ ده‌بێ شيرى دايكت بخۆيت و به‌م جۆره‌ دياريكراوه‌ش؟ چونكه‌ زه‌حمه‌تترێن كردار بۆ منداڵ مژينى سينگى دايكييه‌تى، ژماره‌يه‌ك له‌ ماسولكه‌ى دياريكراو ده‌بێ ئه‌وانه‌ مه‌شقيان پێ بكرێت بۆ ئه‌وه‌ى بتوانێت سينگى دايكى بگرێت، ئايا كه‌سێك له‌ خزم و كه‌سانى منداڵه‌كه‌ فێربوونی پیته‌کان له‌ نێو سكى دايكى ئه‌و منداڵه‌ى فێر ده‌كات؟ ئه‌وه‌ هه‌مووى مه‌شقكردنه‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووى به‌ چه‌مكى قورئانى (تأقلم)ه‌ لێڕاهاتنه‌ خۆ فێركردنه‌.

ئێمه‌ پيته‌كان فێر ده‌بين له‌ كاتى خۆى له‌ قۆناغى سه‌ره‌تايى كه‌ مامۆستا فێرى ده‌كردين بۆ نموونه‌ پيتى نون(ن) ئه‌وه‌: (مه‌نجه‌ڵ كفته‌يه‌كى له‌ناوه‌)، يان پيتى ياء(ى) ئه‌وه‌: (مراوى)، يان پيتى (پ) مه‌نجه‌ڵێك سێ به‌ردى له‌ ژێره‌، ئه‌مه‌ بۆ تێگه‌يشتن، ئينجا بۆ مه‌شقكردنيش كه‌ پيتێكى وه‌رده‌گرن مامۆستاكه‌ بۆى ده‌نوسێت و ئه‌ركى ماڵه‌وه‌ى ده‌داتێ و ده‌بێ سێ لاپه‌ڕه‌ به‌ڕیز بێته‌ خواره‌وه‌ له‌م پيته‌ دووباره‌ بكاته‌وه‌ به‌ نووسين، ئه‌مه‌ هه‌مووى ئه‌قله‌مه‌ى پێده‌گوترێت، ئينجا به‌ره‌به‌ره‌ گه‌وره‌ ده‌بێت جا پايسكل لێده‌خوڕێت ئۆتۆمبێل و موشه‌ك و ئه‌و بابه‌تانه‌ لێده‌خوڕێت، ئه‌مه‌ هه‌مووى ئه‌قله‌مه‌يه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى به‌ مه‌شقكردن فێرى ده‌بێت ئه‌وه‌ لێڕاهاتنه‌(ئه‌قله‌مه‌يه‌).

هه‌ر ئه‌قله‌‌مه‌يه‌ك هێلكاريى(تسطير)ى له‌دوايه‌، واته‌ تواناى ئه‌و مرۆڤه‌ى، بۆ نموونه‌ پايسكل هاژوان وه‌ك وزه‌ بوونى هه‌يه‌ له‌ ناخيدا، به‌ مه‌شقكردن كردييه‌ كرده‌وه‌ و هێنايه‌ ئه‌رزى واقيع، كه‌واته‌ هێزێك له‌ ژووره‌وه‌ى بوونى هه‌يه‌ به‌ڵام يه‌كترى ده‌خواته‌وه‌، به‌م مه‌شقه‌ هێنايه‌ دونياى بوون، به‌مه‌ش (سطر) هێلێك دروست ده‌بێت، ئوتۆمبێل لێخوڕين له‌ ناخى بوونى هه‌يه‌، وزه‌كه‌ له‌ چه‌شنى ئاسنه‌كه‌ يه‌كدى ده‌خوات، به‌ مه‌شقكردن هێنايه‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌ويش بوو به‌ هێلێك، هه‌موو ژيان به‌و جۆره‌ هيلكارى(تسطير) ده‌كرێت، جا ئه‌گه‌ر ئه‌و مرۆڤه‌ به‌ راستى هێلكارى (تسطير)ى بۆ بكرێت به‌ راستى ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر هێل، هێله‌كانى ژيانى هه‌مووى به‌رنامه‌ڕێژه‌، هه‌مووى هێلى راسته‌.

 

جیابوونه‌وه‌ی جه‌سته

ئێمه‌ وامان پێ گوتراوه‌ كه‌ (كيان)ی مرۆڤ هه‌مووى پێكه‌وه‌يه‌ و يه‌ك قه‌واره‌يه‌‌، له‌ ده‌ست و پێ، چاو، گوێ، لووت، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌ بزانين كه‌ هه‌مووى لێك جيايه‌، هه‌ريه‌كه‌ قه‌واره‌ى تايبه‌تى خۆى هه‌يه‌، هه‌ريه‌كه‌ له‌ ده‌ست و پێ و چاو و ئه‌ندامه‌كانى له‌ش هه‌مووى و هه‌ريه‌كه‌ قه‌واره‌ى سه‌ربه‌خۆى تايبه‌تى هه‌يه‌، زمان به‌هه‌مان شێوه‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووى له‌لای ئه‌و مرۆڤه‌ن، شتێك ده‌يانجولێنێت پێى ده‌گوترێت(نفس)، ئه‌و نه‌فسه‌ مامۆستاى گه‌وره‌يه‌ و ئه‌وانيش قوتابين، ناچارن به‌گوێى بكه‌ن، يان ئه‌و فه‌رمانده‌ره‌ و ئه‌وانيش جێبه‌جێكارن له‌ژێر ده‌ستى، زۆرجار فه‌رمانده‌ بڕيار‌ ده‌دات، به‌ڵام سه‌ره‌ڕاى سه‌رگرانى سه‌ربازه‌كه‌ جێبه‌جێى ده‌كات، هه‌ر بۆيه‌ رۆژى دوايى ئه‌وانه‌ هه‌مووى لێكجيا ده‌بنه‌وه‌، ئيتر ده‌ست و پێ و گوێ و چاو ئه‌ندامه‌كانى جه‌سته‌ هه‌مووى لێكجيا ده‌بنه‌وه‌ و راستييه‌كان ئاشكرا ده‌كه‌ن، بۆيه‌ ده‌فه‌رموێت:( الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ) ( يس 65)، ئينجا (وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا)(فصلت21) به‌ سه‌رسوڕمانێكه‌وه‌، واته‌ خۆى پياو چاك ده‌كات، ده‌سته‌كه‌ گه‌واهى داوه‌ له‌سه‌ر كابرا يان ئه‌ندامه‌كانى دى هاتوونه‌ته‌ گۆ، به‌ هونه‌رانه‌وه‌ ده‌ڵێت:( لم شهدتم علينا)! واته‌ كه‌سه‌كه‌ ده‌سته‌كه‌ى يان ئه‌ندامه‌كانى كه‌ گه‌واهييان له‌سه‌ريداوه‌ جيايكرده‌وه‌ و ئه‌وانه‌ى دى يه‌ك پارچه‌يه‌، واته‌ ده‌سته‌كه‌ى كرده‌ دوژمن له‌خۆى و ئه‌وانه‌ى دى يه‌ك كۆمه‌ڵه‌ن، (علينا) له‌به‌رچى گه‌واهيتان له‌سه‌رمان دا؟ ئه‌گه‌رچى يه‌ك كه‌سه‌ و ئه‌ندامه‌كانيش هه‌ر هى خۆيه‌تى، (قَالُوا أَنطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنطَقَ كُلَّ شَيْءٍ)، كه‌واته‌ هه‌موو شتێك ده‌ربڕين(نطق)ى خۆى هه‌يه‌، بۆيه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و (تأقلم) و (تسطيره‌) كرا ئه‌و (تأقلم)ه‌ ئه‌و كه‌سه‌ى به‌رهه‌م هێنا هه‌موو ئه‌ندامه‌كانى ئه‌و مرۆڤه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر رێڕه‌وه‌ راسته‌كه‌ى خۆى. وا له‌ ئێمه‌ گه‌يه‌نراوه‌ كه‌وا ئه‌ندامه‌كانى مرۆڤ هه‌مووى يه‌ك قه‌واره‌يه‌! به‌ڵام نه‌خێر ئه‌وه‌ له‌ رووى جه‌سته‌وه‌ به‌م جۆره‌يه‌، به‌ڵام له‌ رووى مه‌عنه‌وييه‌وه‌ به‌م شێوه‌يه‌ نييه‌، هه‌ر بۆيه‌ ده‌ست ده‌سته‌و له‌گه‌ڵ قاچ جيايه‌، چاو چاوه‌و له‌گه‌ڵ گوێ جياوازى هه‌يه‌ و لێك جياكراوه‌ته‌وه‌ و هه‌ريه‌كه‌ كارى تايبه‌تى خۆى هه‌يه‌، ئه‌وه‌ى فه‌رمانده‌كه‌يه‌ (نفس)ه‌، بۆيه‌ ده‌فه‌رموێ :( فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا * قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا ( الشمس 8- 10) (فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَى (5) وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى(6) فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى(7) وَأَمَّا مَن بَخِلَ وَاسْتَغْنَى(8) وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى(9) فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى.

وزه‌و متمانه

هه‌ر مرۆڤێك كه‌ له‌دايك ده‌بێت هه‌موو ماناو چه‌مكه‌ راسته‌كانى ژيانى له‌ نێو فيتڕه‌يدا دانراوه‌، ئه‌مه‌ چۆن؟ رێگه‌و ورده‌كارييه‌كانى ژيانى له‌نێو ناخيدا هه‌يه‌، هه‌ردووكى (تعليم) كراينه‌، ئه‌وه‌ش له‌ رێى (تأقلم) ئاشكرا ده‌بێت، بۆيه‌ ئه‌وه‌ى ئێمه‌ ده‌يكه‌ين مه‌شقكردنه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ژورێ(ناخ)، ورده‌كاريييه‌كه‌ له‌ ژورێ هه‌يه‌، به‌ڵام ئه‌و مه‌شقكردنه‌ ئه‌و (تأقلم)ه‌ ئاشكراى ده‌كاو ده‌يهێنێته‌ ده‌ره‌وه‌، وزه‌يه‌ك هه‌يه‌ له‌ ژووره‌وه‌مان كه‌ ئێمه‌ بتوانين ببينه‌ شوفێرى هه‌ليكۆپته‌ر، هه‌موو ئه‌و وزه‌يه‌مان هه‌يه‌، يه‌كێك سه‌د و چه‌ندجار تاقيكردنه‌وه‌ى تراى شوفێری ئه‌نجام دابوو هه‌ر به‌رده‌وام بوو، چونكه‌ بڕواى به‌خۆى هه‌يه‌ كه‌ ئه‌و وزه‌يه‌ى تێدايه‌، به‌ڵام هه‌ڵه‌ ده‌كات تا دواجار سه‌ركه‌وتوو بوو، وه‌ك ده‌ره‌نجامێك بۆ قه‌ڵه‌مكاراييه‌كه‌ى سه‌ركه‌وت.

ماڵپەری فه‌رمى مامۆستا محمد رافع
Copyright 2011-2017 All Rights Reserved