دواین بڵاوکراوەکان

رەمەزان لە دیدی قورئان

خوداى ڕه‌حمان ئايينه‌كه‌ى خۆى به‌چ پاراستووه‌ له‌ ده‌ستى كه‌ڵه‌گايان (طاغيت)؟ جووله‌ى زه‌وى و مانگ له‌ هه‌ر سات و كاتێكى دياريكراو كاريگه‌ريێكى دياريكراو ده‌خاته‌ سه‌ر زه‌وى و خه‌ڵكه‌كه‌ى ئايا په‌رستشه‌كانمان په‌يوه‌ستى (قمر) كراوه‌ يان په‌يوه‌ستى (شهر) كراوه‌؟ و ئايا جياوزازييان چييه‌؟

اقــــــــــــــــــــــرأ

وشه‌ى (اقرأ) له‌ فه‌رهه‌نگه‌كانى زمانه‌وانى عه‌ره‌بى چه‌ندين ماناى هه‌يه‌ وه‌ك تێروانين و ڕامان و قوڵبوونه‌وه‌و وردبوونه‌وه‌و نزيكبوونه‌وه‌ و كردنه‌ ڕێباز و هه‌ڵگرتن و گواستنه‌وه‌و پێگه‌ياندنى سڵاو و كۆكردنه‌وه‌ و به‌يه‌كگه‌ياندنه‌وه‌ و زۆرئه‌نجامدان و و به‌رزبوون و هه‌رشتێك كۆى بكه‌يته‌وه‌ ماناى وايه‌ (قَرَأْتَه) و تێگه‌يشتن و كات و ئاوابوون و پاكبوون و گه‌ڕانه‌وه‌ ئه‌مانه‌ به‌شێكن له‌ ماناكانى (اقرأ)

ئايا ئافره‌ت له‌ كاتى حه‌يضدا ده‌توانى به‌ رۆژوو بێت و نوێژ بكات؟

(( پرسيارم لێكرا)): خوداى گه‌وره‌ پياو و ئافره‌تى خه‌لق كردووه‌‌ بۆ هيچ كاتێك پياوى عقوبه‌ نه‌داوه‌ به‌ دورخستنه‌وه‌ له‌ خۆى به‌ مه‌نعكردنى له‌ نوێژ و ڕۆژوو؟ ئايا بۆ ده‌بى ئافره‌ت لە كاتی سوری مانگانەدا سزا بدات به‌مەنعكردنی لە نوێژ و رۆژو؟ (مع العلم) خۆى وا دروستى كردوون........ نوسه‌ر: لارين نصرالدين

شه‌وى قه‌در

جياوازى چييه‌  له‌ نێوان (إنزال و تنزيل) له‌ قورئاندا؟ ئايا قورئان له‌ شه‌وێكدا دابه‌زيوه؟‌ ئايا ئه‌و (أمر)ه‌ داناييه‌ چييه‌ پياده‌ ده‌كرێت؟ بزانه‌ ياساى (خلق) چۆن پياده‌ ده‌كرێت؟ تاكو ياساى (أمر) داببه‌زێت، فه‌رمانه‌كانى خوداى ره‌حمان هه‌ر له‌ ئاسمان ده‌مێنێته‌وه‌، ئايا ده‌كرێ دابه‌زينى فريشته‌كان بۆ دونيا دووباره‌ ببێته‌وه‌؟ موباره‌كى شه‌وى قه‌در چييه‌؟ يادكردنه‌وه‌ى ئه‌م شه‌وه‌ لۆچييه‌‌؟ ئه‌و ئاهه‌نگه‌ ئاسمانييه‌ى له‌م شه‌وه‌دا ده‌گێڕدرێت، كێ پێى هه‌ڵده‌ستێت؟


19/12/2011 03:33:00 ص جار خوێندراوه‌ته‌وه‌ 1245

ئه‌وه‌ی باسی مافی ئینسان ده‌کا، ئینسانی نه‌ناسیووه!


له‌بابه‌تى ئه‌مجاره‌مان بارى ته‌عالا باسى سيفه‌ته‌ك له‌ سيفه‌ته‌كانى مرۆڤ ده‌كات، له‌ قورئان (64) جار وشه‌ى (ئینسان)ى دووباره‌ كردۆته‌وه‌، که‌ (32) جارى باسى ره‌وشته‌، (32) جارى باسى دروستكردن(خلقة)ه‌، ئه‌و (32)جاره‌ى باسى ره‌وشتييه‌تى هه‌مووى (سلبی)ه‌ نه‌رێنييه‌، هيچ جارێك بارى ته‌عالا وشه‌ى  (ئینسان)ی به‌ ئه‌رێنى (ئیجابی) باس نه‌كردووه‌، هه‌موو سيفه‌ته‌كانى نه‌رێنين، يه‌كه‌مين جار كه‌ بارى ته‌عالا باسى ئينسان ده‌كات به گوێره‌ى ريزبه‌ندى دابه‌زينى قورئان به‌ شێوه‌يه‌كى نه‌رێنييه‌ سه‌روباسه‌كه‌ى، به‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات (إن الأنسان ليطغى).

 

DNA

مرۆڤ(ئینسان) كه‌ باس ده‌كرێت له‌ قورئان له‌ دوو ره‌هه‌نده‌وه‌ باس ده‌كرێت، له‌ باسى دروستكردنيانه‌وه‌ هه‌موو مرۆڤه‌كان دووچاو و دوو گوێ و... له‌ گشت ئه‌ندامه‌كانى له‌شيانه‌وه‌ وه‌ك يه‌ك دروستكراون، ئه‌مه‌ باسى مرۆڤى نموونه‌يى ده‌كات، هيچ مرۆڤێك نييه‌ كه‌ له‌ نێوچه‌وانى چاو هه‌بێ، گوێى بكه‌وێته‌ سه‌ر نێوچه‌وانى يان شوێنى ده‌مى، له‌به‌رچى؟ چونكه‌ (DNA، RNA) مرۆڤه‌كان هه‌مووى يه‌كه‌، بۆهێله‌كان هه‌مووى يه‌ك شته‌، دێته‌ ڕه‌هه‌ندى ره‌وشتى مرۆڤ، له‌ به‌شه‌كه‌ى ترى(64) ئايه‌ته‌كه‌ باسى ره‌وشته‌كان(خولوق)ى مرۆڤه‌كانه‌، ئه‌مانه‌ش هه‌ر هه‌مووى نه‌رێنييه‌.

هيچ كاتێك بارى ته‌عالا له‌ قورئان باسى وشه‌ى (ئینسان) مرۆڤى نه‌كردييه‌ به‌ چاك، به‌رله‌وه‌ى بچينه‌  باسى وشه‌ى ئينسان، باسى نموونه‌يه‌ك ده‌كه‌ين:

له‌ قورئان بارى ته‌عالا چه‌ند وشه‌و زاراوه‌يه‌ك به‌كاردێنێت بۆ پێناسه‌كردنى مرۆڤ (ئینسان)، پێشتر گوتمان مرۆڤه‌كان له‌  ره‌هه‌ندى دروستكردنيان يه‌كن، به‌ڵام له‌ ره‌هه‌ندى ره‌وشتييانه‌وه‌ جياوازن، ره‌وشتى مرۆڤه‌كه‌ش په‌يوه‌سته‌ به‌ ناخى مرۆڤه‌كه‌ خۆى، ئه‌گه‌ر له‌ رووى دروستكردنيان وه‌ك يه‌ك بن له‌چاو و  له‌گوێ و له‌ لووت له‌ ده‌ست  وه‌ك يه‌ك بن و له‌ رووى روشتيان جيابوون، سه‌رچاوه‌ى ره‌وشت ناخى مرۆڤه‌كانه،‌ ناخى مرۆڤه‌كانيش جياوازه،‌ بۆيه‌ ناوى مرۆڤه‌كانيش به‌پێى ناخيان ده‌گۆڕێت، ناخيان به‌ چ جۆرێك بێت بارى ته‌عالا وشه‌يه‌كى دياريكراوى بۆ به‌كارهێناوه‌، بۆ نموونه‌ ده‌ست پێ ده‌كات به‌ (أضل من الانعام) ئه‌وه‌ پێناسه‌يه‌كه‌ له‌بۆ جۆره‌ مرۆڤێك ئاستى تێڕوانينى بۆ ژيان و پێناسه‌ى ئه‌و بۆ ژيان، رێگه‌ى هه‌ڵسوكه‌وتى له‌ ژيانى خۆى و ده‌وروبه‌رى خۆى له‌ ئاژه‌ڵ كه‌متره‌، ئاستێك له‌وه‌ به‌رزتر (كالأنعام) (والذين كفروا يتمتعون و يأكلون كما تأكل الانعام) (محمد12) واته‌ ژيان له‌لايان دوو ڕه‌هه‌نده‌، خواردن و ڕابواردن و خۆشى كردن، ئينجا پاشان بڵند ده‌بێته‌وه‌ ده‌بێته‌ مرۆڤ(ئینسان) پاشان بڵند ده‌بێته‌وه‌ تا ده‌گاته‌ محسن (چاكه‌كار)، ئه‌مه‌ هه‌مووى سيفاتن بۆ يه‌ك كه‌س كه‌ ناوى مرۆڤه ‌(ئینسان) له‌ رووى دروستكردنه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ى مرۆڤه‌كان له‌م رووه‌وه‌ وه‌ك يه‌كن، به‌ڵام له‌ ره‌وشت جياوازن، كه‌واته‌ ناوه‌كانيان به‌پێى ناخيان ده‌گۆڕێت، تێڕوانينى بۆ ژيان چه‌ند ئاستى نزمتر بێت كه‌ ئه‌مه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ى ناخيتى ئه‌مه‌ پێيده‌گوترێ (أضل من الأنعام). كه‌مێك له‌وه‌ بڵندتر كه‌ وه‌ك ئاژه‌ڵان بژى پێيده‌گوترێت: (كالأنعام)، كه‌مێك بڵندتر ده‌بێته‌ (ئینسان)..

 بۆ نموونه‌: كه‌ لێره‌ باسى (ئینسان)مرۆڤ ده‌كات ده‌فه‌رمى: (إن الأنسان خلق هلوعا) (المعارج 19) هه‌رزو ته‌نگه‌تاوى هلع ده‌يگرى، (وإذا مسه‌ الشر جزوعا و إذ مسه‌ الخير منوعا إلا المصلين) (المعارج20-22) ئه‌وانه‌ى كه‌ په‌يوه‌ندييان له‌گه‌ڵ خواى هه‌يه‌، يه‌كسه‌ر لێكيان جيا ده‌كاته‌وه‌، بۆ نموونه‌:

(إنه‌ لحب الخير لشديد) (العاديات8) وه‌ك گوتمان (32) سيفاتى هه‌يه؟‌ ئه‌وه‌ ئینسانه‌ هه‌مووى خراپه‌، ئه‌گه‌رچى كه‌ باسى ده‌كرێت ده‌ڵێن: مافى ئینسانى و رێكخراوه‌ مرۆييه‌كان، ئه‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئینسانيان نه‌ناسيوه‌. هه‌ربۆيه‌ ئه‌و ئینسانه‌يه‌ مافى ئینسان ده‌خوات، جا لێره‌دا ئه‌وه‌ى ماف بخوات پێيبگوترێت ئینسان و ئه‌وه‌ى مافخوراو بێت هه‌ر ئینسان بێت ئه‌مه‌ چۆن ده‌شێت؟

ده‌بێت ئه‌وه‌ى مافى ده‌خورێت ناوێكى هه‌بێت، ئه‌وه‌ى ماف ده‌خوات ناوێكى دى هه‌بێت، بارى ته‌عالا وردتره‌ و وشه‌ى وردتر به‌كاردێنێت و به‌گوێره‌ى ناخى مرۆڤه‌كان مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئینسانه‌كان ده‌كات، ناساندن و ناولێنانى به‌ پێى ناخى ئینسانه‌كانه‌، تا و‌ايلێدێت ئینسان ده‌گاته‌ (محسن) چاكه‌كار، پێناسه‌ى (محسن) ئه‌وه‌يه‌ هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ وايه‌ خوداى ده‌بينێت، هه‌موو كاتێك له‌گه‌ڵ خودايه‌، خوداش ده‌فه‌رموێت: (و إن الله‌ لمع المحسنين) (العنكبوت69) واته‌ مه‌عييه‌تى خودا له‌گه‌ڵ كه‌سى موحسينه‌. ئه‌مه‌ ره‌هه‌ندى يه‌كه‌م كه‌ مرۆڤ(ئینسان)ه‌.

 

طغیان

ره‌هه‌ندى دووه‌م:

وشه‌ى (طغيان) سته‌مكارى تا راده‌ى له‌ئاست ده‌ر‌چوون، به‌رزى له‌سه‌ر زه‌وى پێوانه‌ى خۆى هه‌يه‌ بۆ دياريكردنى، بۆ نموونه‌ ده‌ڵێن ئاستى رووى فڵان شوێن ئه‌وه‌نده‌يه‌، بۆ نموونه‌ شارى‌ هه‌ولێر ئاستى بڵندى ئه‌وه‌نده‌يه‌، چياى سه‌فين ئه‌وه‌نده‌يه‌، چياى هيمالايا ئه‌وه‌نده‌ بڵنده‌، بڵندى، نزمى زه‌وى له‌سه‌ر ده‌ريا هه‌ژمار ده‌كرێت، كه‌واته‌ ده‌ريا نزمترين ئاستى هه‌يه‌، واته‌ ئاستى سفرى بۆ دانراوه‌، له‌و بڵندتر به‌ مه‌تر پێوانه‌ ده‌كرێت، بۆ نموونه‌: چياى سه‌فين ئه‌وه‌نده‌ مه‌تره‌ له‌ ئاستى ده‌ريا به‌رزتره‌، له‌به‌رچى؟ چونكه‌ ده‌ريا هه‌رده‌م نزمه‌، بۆيه‌ ئه‌مه‌ بۆته‌ پێوانه‌كارى.

ئه‌گه‌ر بێتوو هه‌ر رووبه‌رێكى ئاوى بێنينه‌ به‌رچاو بۆ نموونه‌ رووبار يان جۆگه‌يه‌ك وه‌ربگرين، ئه‌وا ده‌بێت زه‌وى ناو رووباره‌كه‌ يان جۆگه‌كه‌ نزمتره‌ له‌ ئه‌و زه‌وييه‌ى ده‌ورى ئاوه‌كه‌ى داوه‌، ئه‌و ئاوه‌ش بۆيه‌ به‌م جۆره‌ ده‌ڕوات، چونكه‌ له‌ ئاستى زه‌وييه‌كه‌ى ده‌ورووبه‌رى خۆى نزمتره‌، ئينجا لێژى، ئه‌گه‌ر هاتوو زه‌وى ناو ئاوه‌كه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ى ته‌نيشته‌كانى له‌ يه‌ك ئاست بن ئه‌و كاته‌ ئاوه‌كه‌ په‌رت و بڵاو ده‌بێته‌وه‌.

به‌ دوو سيفه‌ت ئه‌و ئاوه‌ په‌رت ده‌بێت، يه‌كه‌مين ئه‌و خاكه‌ى ناو ئاوه‌كه‌ پڕبكرێته‌وه‌، حاڵه‌تى دووه‌م له‌ ئاستى خۆى زياتر ئاو بڕوات، ئاستى ئاوه‌كه‌ كاتێك به‌رزتر بوو هه‌ڵبه‌ته‌ په‌رت ده‌بێت، وشه‌ى (طغيان) له‌ قورئان به‌ ماناى په‌رتبوونى ئاوه‌كه‌ى هاتووه،‌ كه‌ پێيده‌گوترێت (سه‌ركردن)، ئاو له‌ ئاستى جۆگه‌كه‌ يان هه‌ر سه‌رچاوه‌يه‌كى ئاوى زياتر ده‌بێت، به‌مه‌ش ئاوه‌كه‌ په‌رش و بڵاو ده‌بێته‌وه،‌ له‌م حاڵه‌ته‌ش هيچ سنوورێك نييه‌ بيگرێته‌وه‌و‌ به‌ هه‌وه‌سى خۆى جووله‌ ده‌كات، پێشتر جۆگه‌يه‌ك هه‌بوو باوه‌شى به‌ ئاوه‌كه‌ گرتبوو و سنوورێكى بۆ دانا بوو، نه‌يده‌هێشت ئاوه‌كه‌ ئه‌مديو ئه‌وديو بكات، بۆيه‌ به‌ لێژييه‌كه‌ى خۆى ده‌رۆيشت به‌بێ ئه‌وه‌ى كێشه‌ دروست بكات‌، ئه‌گه‌ر ئاوه‌كه‌ له‌ ئاستى خۆى زياتر بوو په‌رش و بڵاو ده‌بێته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ى ئامرازێك نييه‌ ئاوه‌كه‌ بگرێته‌وه‌ سه‌ر له‌ نوێ، بۆيه‌ ئاوه‌كه‌ به‌ملاو به‌ولادا بڵاوده‌بێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئاوه‌كه‌ له‌م ئاسته‌ش زياتر بوو ده‌بێته‌ تۆفان.

بۆيه‌ له‌ بابه‌تى پێغه‌مبه‌ر نوح(سه‌لامى خواى لێبێت) ده‌فه‌رمێ: (ففتحنا ابواب السماء بماء منهمر، و فجرنا الأرض عيونا فالتقى الماء على أمر قد قدر) (القمر11-12) لێره‌دا بارى ته‌عالا نافه‌رمێ بارانمان باراند، به‌ڵكو ده‌فه‌رموێ: ده‌رگاكانى ئاسمانمان كرده‌وه‌ ئاوى لێهاته‌ خوارێ، وشه‌ى (ئاو) له‌ قورئان كه‌ له‌ ئاسمان بێته‌ خوارێ به‌ سزادان هاتووه‌، به‌ڵام (ماء) له‌ ئاسمان به‌ ئاو نه‌يه‌ته‌ خوار ئه‌گه‌ر به‌ (غيث) و به‌ (مطر) و به‌ (برد) بێته‌خوار ئه‌وه‌ ره‌حمه‌ت و ميهره‌بانييه‌‌، بۆيه‌ ده‌فه‌رموێ: (ففتحنا أبواب السماء بماء) (القمر11) سيفه‌تى ئه‌و (ماء)ه‌ى چييه؟‌ بريتييه ‌له‌(منهمر) له‌ هه‌مان كاتيش ئه‌و ئاوه‌ له‌ زه‌وييه‌وه‌ش هه‌ڵقوڵێت ئه‌وكات جۆگه‌كان رۆڵيان نامێنێت، سيفه‌تى ئاوه‌كه‌ چی لێدێت؟ ده‌بێته‌ (طغى) واته‌ سه‌رىكرد، له‌م ديو و له‌وديوى جۆگه‌كه‌ ئاو په‌رش و بڵاو ده‌بێته‌وه‌، زه‌ويش ناتوانێ سنورێكى بۆ دابنێت يان بيگرێته‌ خۆى، ئه‌وكات به‌م ئاوه‌ ده‌گوترێت ئاوى (طاغي) سه‌ركردوو، بۆيه‌ كاتێك ئاويش تووشى سه‌ركردن (طغيان) دێت هيچ هێزێك نييه‌ جگه‌ له‌ هێزى خواى بيگرێته‌وه‌، بۆ ئه‌مه‌ نوح (سه‌لامى خواى لێبێت) به‌ كوڕه‌كه‌ى ده‌ڵێ: (يابني أركب معنا ولا تكن مع الكافرين) چی وه‌ڵام دايه‌وه‌؟ (ساوي الى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله‌ الا من رحم و حال بينهما الموج فكان من المغرقين)، سه‌ركردن(طغيان)ى ئاو په‌رشوبڵاو بوونييه‌تى بۆ ته‌نيشته‌كانى، كه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ش دروست بوو هيچ هێزێك نييه‌ رايبگرێت، ئێمه‌ له‌ كه‌ناڵه‌كان بينيومانه‌ كاتێك لافاو هاتووه‌ وێنه‌ى گيراوه‌ كه‌ چۆن ئوتومبێله‌ گه‌وره‌كان به‌ باره‌وه‌ راده‌ماڵێت، بچووكه‌كانيش هه‌ر شايه‌نى باس نييه‌، ئه‌مه‌ ماناى چه‌مكى سه‌ركردن(طغيان)ه‌ له‌ ئاو، بارى ته‌عالا ئه‌م سيفه‌ته‌ى بۆ مرۆڤ(ئینسان) ناو بردووه‌، ئه‌و مرۆڤه‌ راده‌ماڵى، هيچ پێوه‌رێك نامێنێت، هيچ نه‌گۆڕێك نامێنێت، هه‌موو كۆسپ و به‌ربه‌ست و سنووره‌كان لاده‌بات، وه‌ك ده‌فه‌رموێت: (إن الأنسان ليطغى) ناڵێت (إن المسلم ليطغى) يان ناڵێت( إن المؤمن ليطغى) يان ناڵێت(إن البشر ليطغى) نه‌خێر، به‌ڵكو فه‌رموويه‌تى: (إن الأنسان ليطغى) ، له‌به‌رچى؟

چونكه‌ سنوورى ناخى خۆى ئينسانه‌كه‌ به‌زاند كه‌ بارى ته‌عالا سنوورى بۆ دانابوو، مرۆڤ(ئینسان)ه‌كه‌ ئه‌م سنوورانه‌ى لادا‌، تا له‌م رۆچوونه‌ى ده‌گاته‌ ئاستێك ده‌ڵێت: وه‌ك بارى ته‌عالا ئاماژه‌ى پێده‌دات: (ما علمت لكم من  اله‌ غيري) (القصص38)، ده‌‌ڵێ: (أنا ربكم الاعلى) (النازعات24)، ئه‌مه‌ ماناى چه‌مكى (طغيان)ه‌، له‌به‌رچى ئه‌و ئينسانه‌ ئه‌و قسه‌يه‌ى كرد؟

(أليس لي ملك مصر) (زخرف51) نه‌ك هه‌ر ماڵى خۆى و پايته‌ختى نه‌خێر، به‌ڵكو ميسر هه‌مووى مولكى منه‌! ئه‌و ئاوه‌ش(وهذه‌ الأنهار تجري من تحتى) به‌مجۆره‌ بۆخۆى دانابوو!

كه‌واته‌ تێڕوانينه‌ لاوازه‌كه‌ى (كالأنعام) طغيانى تێداكرد، تا گه‌يشته‌ ئاستێك نه‌ك ببته‌ به‌نده‌ و دۆستى خواى، نه‌خێر به‌ڵكو بانگه‌شه‌ى خوايه‌تى بكات، (ما علمت لكم من اله‌ غيري) (القصص38)، رب العالمين ئه‌و سيفه‌تانه‌ى ئه‌و ئينسانه‌ بێده‌سڵاته‌ى به‌ (طغيان) ناو ناوه‌. (إذهبا الی فرعون إنه‌ طغى) (طه‌43)، لۆ طغى؟ ئه‌و سيفه‌تانه‌ى باس ده‌كات.

كه‌واته‌ مرۆڤ(ئینسان) سنووره‌كانى ناخى خۆى كه‌ خودا بۆى داناوه‌ به‌زاندى ئه‌وه‌ (طغيان) ده‌كا، طغيانه‌كه‌ش ده‌گاته‌ ئاستێك وه‌ ئه‌و ئاوه‌ى هيچ شتێك به‌ره‌نگارى پێ نه‌كرێت.

 

إستغناه‌

چ كاتێك مرۆڤ(ئینسان) واى به‌سه‌ر دێت (طغيان) بكات؟ ئه‌گه‌ر هاتوو (إستغنا)ى كرد (أن رآه‌ استغنا) خۆى وا بينى و تێڕوانينى خۆى بۆخۆى به‌م جۆره‌ بوو، پێش كه‌مێك باسى سيفاتى ئينسانيمان كرد، بۆ نموونه ‌گوتمان (كالأنعام) يان (أضل من الأنعام) ئه‌وانه‌ سيفاتن، ئينسانه‌كه‌ به‌م جۆره‌ سه‌يرى خۆى ده‌كا، واته‌ ژيانى ئه‌و ئينسانه‌ى وه‌ى لێ دێت هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ى دونياى ئه‌و خواردن و ڕابواردنه‌! كاتێك به‌م جۆره‌ بوو كه‌ خۆى بۆخۆى به‌م شێوه‌يه‌ سه‌يرى خۆى ده‌كا، خۆى ئه‌م وێنه‌يه‌ى بۆخۆى كێشاوه‌ له‌ ناخى خۆى، ئه‌گه‌رچى ئه‌و وێنه‌يه‌ له‌ ناخيدا نييه‌! بڕواش به‌خۆى دێنێت ئه‌و به‌م جۆره‌يه‌‌، ژيان له‌لاى ئه‌و خواردن و رابواردنه‌، كه‌ ژيان به‌م جۆره‌ بوو بۆ ئه‌و كه‌واته‌ ژيانى به‌م جۆره‌ش ده‌باته‌ سه‌ر.

 

خواردن و ڕابواردن

هه‌ربۆيه‌ سه‌يرى ژيانى ئينسانى ئيمڕۆ بكه‌ له‌ خواردن و ڕابواردن ده‌رناچێت، يان تێبينى (ريكلام)ه‌كانى میدیا بكه، ناوه‌خۆ و ده‌ره‌كى، ئه‌وه‌نده‌ى باسى چێشتخانه‌ ده‌كا، ته‌نانه‌ كه‌ناڵيش   هه‌يه‌ تايبه‌ت به‌ باسى خواردن دروست كردنه‌، زۆربه‌ى كه‌ناڵه‌كانيش كاتێكى دياريكراويان هه‌يه‌، خه‌ڵكى ده‌به‌نه‌ چێشتخانه‌، نه‌ك ته‌نيا ژن به‌ڵكو زه‌لاميش ده‌به‌نه‌ ئه‌و چێشتخانه‌ی‌ كه‌ له‌نێو ستۆديۆ ئاماده‌كراوه‌، جا ئافره‌تێك يان زه‌لام چۆن چێشت دروست ده‌كا‌، گه‌يشتۆته‌ ئه‌وه‌ى چۆن كێك دروست ده‌كا، چۆن دۆندرمه‌ دروست ده‌كا، چۆن زه‌ڵاته‌ دروست ده‌كا، هه‌مووى داده‌نيشن سه‌يرى ده‌كه‌ن، لۆ هه‌موو سه‌يرى ده‌كه‌ن؟ بۆ زانياريتان ئه‌مه‌ زانستێكه‌ و تايبه‌تمه‌ندى ده‌وێت، له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌و ئينسانانه‌ى كه‌ ته‌ماشاى ده‌كه‌ن هه‌موويان حه‌زيان له‌ خواردنه‌، به‌ چاوى حه‌ز ته‌ماشاى خواردن ده‌كه‌ن نه‌ك به‌ چاوى پێداويستى، بۆيه‌ كه‌ناڵه‌ ناوخۆيى و ده‌ره‌كييه‌كان بێبه‌ش نه‌بوونه‌ له‌مه‌ى، ئه‌و به‌شه‌يان تێدا هه‌يه‌، تا بينه‌رى خۆيان چاو تێركه‌ن به‌ بردنه‌ ناو ستۆديۆ بۆ نێو چێشتخانه‌كه.

واته‌ به‌رامبه‌ر زانيویه‌تى خواردن له‌لاى (ئینسان) چه‌نده‌ گرنگه‌، ته‌نانه‌ت كه‌ناڵه‌كان به‌ر له‌ به‌ربانگكردنه‌وه‌ رێكلام بۆ خواردن ده‌كه‌ن! ئه‌مانه‌ هه‌مووى جێگه‌ی‌ تێبينييه‌، له‌به‌رچى باسى سه‌نته‌رێك ناكات كه‌ باسى هزر(فكر) بكات؟ له‌به‌رچى باسى يانه‌يه‌ك ناكات باسى سيفه‌تێكى ئينسانيى بكات؟ له‌به‌رچى باسى زانكۆ، باسى قوتابخانه‌ ناكات؟ باسى شه‌قام و گوڵ چاندن ناكات؟ له‌به‌رچى باسى په‌يوه‌ندى منداڵ و دايك، منداڵ و باوك ناكات؟ (إن الذين كفروا يتمتعون و يأكلون..) پاشان ئه‌گه‌رچى له‌ كوردستان نه‌گه‌يشتۆته‌ ئه‌و ئاسته‌ى كه‌وا له‌ كه‌ناڵه‌كانى بيانى ده‌يكه‌ن، كه‌ ئه‌ويش رێكلامه‌ بۆ جێگه‌ گه‌شت و گوزارييه‌كان له‌ وڵاتانى عه‌ره‌بى و ناونراو به‌ وڵاتانى ئيسلامى له‌دواى خواردن بانگه‌شه‌يه‌ بۆگه‌شت و گوزار، هۆتێله‌ گه‌وره ‌گه‌وره‌كان، به‌ڵام ده‌رياچه‌ى تيادا هه‌يه‌، جێگه‌ى وه‌رزشيان تيادا هه‌يه‌، جێگه‌ى  سه‌ما و ديسكۆيان تێدايه‌، كه‌ناڵى تايبه‌تى هه‌يه‌ له‌ توركيا ته‌نيا باسى هۆتێل  و شتى له‌م جۆره‌يه‌.

 

حه‌ز یان پێویستی؟

(إن الأنسان ليطغى) كه‌ى؟ ئه‌گه‌ر هاتوو ويسته‌كانى پێچه‌وانه‌ بوويه‌وه‌ بۆ حه‌ز، ئه‌و كاته‌ سنوور نامێنێت، ئه‌وكات ئامانجى مرۆڤ(ئینسان) له‌ ژياندا ده‌بێته‌ چێژوه‌رگرتن له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌، شازاده‌ى(دايانا)ى مير چارلزى به‌ريتانى كه‌ به‌ روداوى ئوتومبێل مرد ئه‌وه‌نده‌ حه‌زى له‌ خواردن بوو هه‌ر يه‌ك كاتژمێر جارێك ژه‌مه‌ خواردنێكى ده‌خوارد! له‌ به‌رئه‌وه‌ى گه‌ده‌ى بچووك بوو به‌رگه‌ى نه‌ده‌گرت دواتر ده‌چوو له‌سه‌ر ده‌ستشۆره‌كه‌ خۆى ده‌ڕشانده‌وه‌، بۆئه‌وه‌ى بتوانێت ژه‌مى دووه‌م و سێيه‌مى بۆ بخورێت.

ئه‌گه‌ر هاتو ئينسان به‌و جۆره‌ى بوو ئه‌وا خۆى به‌م جۆره‌ سه‌يرى خۆى ده‌كات، ئه‌گه‌ر سه‌يرى بكه‌يت ده‌فه‌رموێت: ( إن الأنسان ليطغى(6) أن رآه‌ إستغنى‌‌(7) (العلق) لێره‌ بێنيازبوون(إستغنى)كه‌ چييه‌؟ نه‌ك وشه‌ى (غنى) به‌ڵكو (إستغنى) واته‌ له‌ بنچينه‌دا ئه‌و (غني) نييه‌، پێچه‌وانه‌كه‌ى (فقير) هه‌ژارييه، بۆيه‌ ده‌فه‌رموێت: (يا أيها الناس انتم الفقراء الى الله‌ و الله‌ هو الغني) فاطر(15)، هه‌موومان فه‌قيرين بۆ خودا(جل جلاله‌)، به‌ڵام له‌ويش هه‌ژارتر خاوه‌ن پێداويستى(ذو الحاجة)يه‌، واته‌ له‌وانه‌يه‌ كه‌سى هه‌ژار ئه‌وه‌نده‌ى هه‌بێت به‌شى ئيمڕۆى هه‌بێت به‌شى به‌يانى نه‌بێت، به‌ڵام مرۆڤى خاوه‌ن پێويستى به‌شى ئه‌و ساته‌شى نييه‌، بۆيه‌ ئێمه‌ وشه‌ى پێوستى(حاجة)مان به‌كارهێناوه‌ نه‌ك حه‌ز، حه‌زه‌كه‌ (طغيانه‌)، (حاجة)‌كه‌ش (استفقار)ه‌ له‌ فه‌قيرييه‌وه‌، مرۆڤه‌كه‌ به‌ راستى خۆى به‌ هه‌ژار(فقير) بزانێت و پێوستى(حاجة)ى هه‌يه‌ به‌چى؟ به‌ هه‌وا، پێويستى به‌ ئاو هه‌يه‌، پێوستى به‌ خواردن هه‌يه‌، ئينجا پێوستييه‌كانى به‌م ريزبه‌ندييه‌ دێته‌ خواره‌وه‌.

ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌كه‌ به‌ راستى هه‌ستى كرد پێويستى به‌ ئاوه‌ پێويستى به‌ خواردنه‌ و ئه‌وانه‌ش خاوه‌نه‌كه‌ى ته‌نها (الله‌)يه‌، وه‌ك ده‌ره‌نجامێك بۆ ئه‌مه‌ هه‌ست ده‌كات پێويستى به‌ (الله‌)يه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌وشتانه‌ خۆى نه‌توانێت دابينى بكات تاكو ئه‌و بۆی دابين نه‌كات، كه‌واته‌ ئه‌و ئينسانه‌ خاوه‌نى پێويستييه‌، بۆيه‌ خودا له‌ قورئان له‌سه‌ر زارى چاكه‌كارێك ده‌فه‌رموێت: (والذي هو يطعمني و يسقين(79) و إذا مرضت فهو يشفين(80) (الشعراء)،(هو يطعمني) باسى خواردن ده‌كات، بارى ته‌عالا باسى رزقى كردووه‌ له‌ جێگه‌ى دى، چونكه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ مامۆستاى پێغه‌مبه‌رمان له‌و بابه‌ته‌ى، لۆيه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رمان ده‌ڵێ: (فلينظر الأنسان الى طعامه(24)‌ أنا صببنا الماء صبا(25) ثم شققنا الأرض شقا(26) (عبس)، ئه‌و مامۆستايه‌ى پێغه‌مبه‌رمان ده‌ڵێ:(هو يطعمني) واته‌ خواردنه‌كه‌ ئاماده‌يه‌ برنجه‌ دۆڵمه‌يه‌، كفته‌يه‌، فڵانه‌.. هه‌مووى له‌ پێشييه‌تى ئاماده‌يه‌، ده‌ڵێ بارى  ته‌عالا به‌ كه‌وچك ده‌يخاته‌ ده‌مم، چۆن؟

 

سنووری حه‌ز

ئه‌م مرۆڤه‌ پايه‌به‌رزه‌ گه‌يشتۆته‌ ئاستێك، ئه‌و موئمینه‌ پارێزكاره‌، (أواه‌ حليم) ده‌زانى ده‌ستيشى هى خۆى نييه‌، خودا ئه‌و ده‌سته‌ى داوه‌تێ، خواردنه‌كه‌ش هى ئه‌و نييه‌، خودا به‌ لوتف و به‌خششى خۆى وا ده‌كات ئه‌و ده‌سته‌ جوله‌ بكات خواردنه‌كه‌ى بگه‌يه‌نێته‌ ده‌مى، بۆيه‌ ده‌فه‌رموێ: (هو يطعمني) ناڵێت (يطعمني هو)، واته‌ من هيچ تواناو ويستێكم نييه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و خواردنم ده‌رخوارد ده‌دات، پاشان دێته‌ سه‌ر ئاوخواردنه‌وه‌(سقاية)، (شرب الماء) جيايه‌ له‌گه‌ڵ (سقاية)، (سقي) ئه‌وه‌يه ‌كابرا ئاوت بۆ تێبكه،  له‌ ده‌مت بكا، ده‌فه‌رموێ: (هو يطعمني و يسقين(79) (الشعراء)، ناڵێ (يشربني)، سقايه‌ به‌م شێوه‌يه بۆت تێبكه‌  و له‌ ده‌مت بكا، بۆيه‌ من بيستوومه‌ له‌ هه‌ولێر ئاو كه‌م بوو سه‌قا هه‌بوو، ده‌چوو له‌ سه‌رچاوه‌يه‌ك ئاوى ده‌هێنا به‌ ئامرازێك و ده‌يخسته‌ نێو ده‌فرێك (گۆزه‌ و جه‌ڕه‌)، به‌و كه‌سه‌يان ده‌گوت سه‌قا، له‌ (سقاية)وه‌ هاتووه‌، ئه‌و موئمینه‌ پارێزكاره‌ (أواه‌ حليم) ده‌فه‌رموێ: (والذي هو يطعمني و يسقين(79) و إذا مرضت فهو يشفين(80) (الشعراء) (فهو) فاء: سببية، (هو) ئينجا (يشفين) فعل مضارعه‌ واته: ئه‌مانه‌ هه‌مووى حه‌صڕه‌، ‌ ته‌نيا ئه‌و ته‌نيا ئه‌و ده‌توانێت چاره(شيفاء)‌م بدات، هه‌ر ئه‌و خواردنم له‌ ناو ده‌مى ده‌كات، هه‌ر ئه‌و ئاوم له‌ قوڕگى ده‌كات، ئه‌و لۆ؟ چونكه‌ خۆى ناسى‌ كه‌ چه‌ند پێويستى (حاجة)ى هه‌يه به‌م شتانه‌، كه‌ زانى ئه‌و شتانه‌ش خاوه‌نه‌كه‌ى (الله‌) ‌يه كه‌واته‌ بارى ته‌عالا راسته‌وخۆ ده‌يكات، ئه‌گه‌ر له‌وه‌ى ده‌رچوو ئه‌و بێنيازبوون(إستغناء)ه‌‌‌، ئاوم خوارد، خواردنم خوارد ئه‌مه‌ مانايه‌كى دياريكراوه‌ له‌ بێنيازبوون(إستغناء)، راستييه‌كه‌ى ئه‌وه‌يه‌: خودا ئاوى ده‌رخوارد دام، خوا خواردنى بۆ دابين كردم، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر نه‌ڵێ خوا خواردنى له‌ناو ده‌‌مى نام، ئه‌و به‌نده‌ چاكه ده‌بێ وه‌ك ئه‌و بى، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئێمه‌ خوامان به‌م شێوه‌يه‌ نه‌ناسيوه‌ ده‌ڵێين: خواردنم خوارد، كێ ئه‌و خواردنه‌ى داوينه‌تێ؟ ئه‌مه‌ نه‌زانراوه‌!  ماناى بێنيازبوون(إستغناء)‌ ده‌رچوونه‌ له‌ پێويستى(حاجة) بۆ ئاستى حه‌ز، حه‌زى ئينسانه‌كه‌ش سنورى نييه‌، كێشه‌كه‌ش لێره‌يه‌.

 

پاشاکان مردن

سته‌مكاران(طواغيت) له‌م سنوورى هه‌وا و ئاو و خواردنه‌  ده‌رده‌چن بۆ موڵكداريكردنى گشتى، بۆيه‌ ناو له‌ خۆيان ده‌نێن پادشا(ملك)  يان (مالك)، پادشاى فلان شوێن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى پادشا(الملك)ه‌ ده‌بێ خاوه‌ن(مالك)يش بێت! هه‌ر بۆيه‌ هه‌موو كۆشكه‌ جوانه‌كان و ژماره‌ زۆره‌كان هى ئه‌و مه‌ليكانه‌يه‌!  هى ئه‌و ئينسانانه‌يه‌! سه‌دام حوسێن له‌ هه‌ر شارێك كۆشكێكى هه‌‌بوو! له به‌غدا چه‌ندين كۆشكى هه‌بوو، ئاوده‌ستى شاى له‌ زێڕ بوو! بۆكوێ چوو؟ له‌سه‌ر گۆى زه‌وى شوێنێك نه‌بوو لێ بمرێت!  جێگه‌ى نه‌بوو قه‌برى بۆ لێده‌ن! له‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌موو كۆشكانه‌ى هه‌يبوو، كۆشكێكى هه‌بوو كه‌ له‌ قه‌دپاڵ چيايه‌ك بوو كه‌ شه‌قامى بۆ رانه‌ده‌كێشرا، هه‌ڵسابوو ته‌لفريكى بۆ دانابوو له‌ ئاسمان.

( إن الأنسان ليطغى(6) أن رآه‌ إستغنى‌‌(7) (العلق) هه‌وات هى ئه‌وه‌! ئاوت هى ئه‌وه‌! (هذه‌ الأنهار تجري من تحتي) (زخرف51) هى منه‌! ده‌يبڕم ئيفراز ده‌بڕم به‌لوعه‌كان ئاويان له‌ناو ده‌مێنێ؟ قه‌ده‌غه‌ ده‌كه‌م خواردن بێته‌ هه‌ولێر، ئه‌وه‌ سته‌مكاريى(طغيان)ه، له‌به‌رچى؟ (إستغنى)ىكرد، كه‌ى پێويستى(حاجة)ته‌كانى خۆى له‌ سنوور تێپه‌ڕاند بوو به‌ حه‌ز، ئه‌و ئينسانه‌  كه‌وت، بۆيه‌ ده‌فه‌رموێت: ( والذين كفروا يتمتعون و يأكلون كما تأكل الأنعام و النار مثوى لهم) (محمد12)، ئینسان زۆر لاوازه‌ ئه‌گه‌ر به‌م جۆره‌ سه‌يرى خۆى بكات، به‌ڵام زۆر مه‌زنه‌ ئه‌گه‌ر بێنيازبێت له‌ پێويستييه‌كانى خۆى و بيداته‌وه‌ ده‌ست خوداى خۆى، لۆيه‌ سه‌يرى پێغه‌مبه‌ران بكه‌ن، هيچ كاتێك دونيا سه‌رقاڵى نه‌كردوون، چه‌ندين پێويستى(حاجة) هه‌بووه‌ به‌ خه‌لقى خودا له‌و بازنه‌يه‌ هه‌ڵسوكه‌وتيان كردووه‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵكو هه‌موو كات زانيويانه‌ كه‌ خودا پێويستييه‌كان دابين ده‌كات، بۆيه‌ ئاستبه‌رزترين مرۆڤ بووينه‌، ديد و تێڕوانينيان بۆ خۆيان له‌م ئاسته‌ به‌رزه‌ بووه‌، بۆيه‌ به‌رهه‌ميشيان له‌م ئاسته‌ به‌رزه‌ بووه‌، سه‌يرێكى ده‌وژمنه‌كانيان بكه‌ن، تێڕامانيان بۆخۆيان له‌ ئاستى خۆيان‌ بووه‌، بۆيه‌ به‌رهه‌ميان له‌ ئاستى خۆيان بووه‌، دوژمنى پێغه‌مبه‌رانيش ‌بووينه‌، له‌ ئه‌نجامدا پێغه‌مبه‌ران سه‌ركه‌وتوو بووينه‌، له‌به‌ر ئه‌مه‌يه‌ پايه‌ به‌رزترين ئينسان له‌سه‌ر بوون پێغه‌مبه‌ران(أنبياء)ه‌كانن، توانيتيان مه‌زنترين كاريگه‌ریى دروست بكه‌ن له‌بۆ به‌شه‌ر،   گه‌وره‌ترين شت بۆ ئينسان له‌سه‌ر بوون بريتييه‌ له‌ رێنموونى(هيداية)ه‌، خودا ناسينه‌، مرۆڤ(ئينسان) ببێته‌ خاوه‌نى هه‌موو گۆى زه‌وى رۆژێك دێت به‌جێى دێلێ، كه‌واته‌ رابوێرى و بخوات هه‌ر سنوورداره‌، گه‌ده‌يه‌كى بچكۆڵه‌ى هه‌يه‌، ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر مێزێك دانيشێت سه‌د مه‌تر درێژى و پانييه‌كه‌ى په‌نجا مه‌تر بێت، به‌ تامترين به‌ چێژترين خواردن له‌سه‌ر ئه‌و مێزه‌ى دابنرێت، ئایا به‌قه‌د گه‌ده‌ى خۆى ده‌توانێت زياتر بخوات؟ ناتوانێت. كه‌واته‌ ئه‌و ئينسانه‌ لاوازه‌ ئه‌گه‌ر به‌و چاوه‌ى  سه‌يرى خۆى بكات، هه‌موو ژيانى به‌م جۆره‌ى بباته‌ سه‌ر و سێ ژه‌مه‌ ئه‌و جۆره‌ خواردنانه‌ بخوات، هه‌موو كاتێكى به‌ چێژ وه‌رگرتن و به‌ ئافره‌ت  له‌ كۆشك و به‌ ئوتۆمۆبێل و به‌م شتانه‌  ده‌باته‌ سه‌ر، زه‌وى هه‌مووى هى ئه‌و بێت، سه‌د ساڵ  بژيت پاشان ده‌مرێت، به‌راورد ده‌كرێت له‌گه‌ڵ مه‌لايين مه‌لايين ساڵى كه‌ له‌ به‌هه‌شت ده‌ژى، ئه‌و ئينسانه‌ برديتييه‌وه‌ يان دۆڕانديتى؟  بێگومان ئه‌وه‌ى بۆ به‌هه‌شت ده‌ژى زياترى ده‌درێتێ، ئه‌وه‌ى دى دۆڕاوه‌ كه‌ بۆ دونيا ده‌ژى، ئه‌گه‌ر بارى‌ ته‌عالا يه‌كێكى كرده‌ هۆكارى رێنموونى(هداية) كردنى ئه‌و ئينسانه‌ى گواستييه‌وه‌ بۆ ئاخيڕه‌ت كه‌ به‌ مه‌لايين ساڵ بژى، ئه‌و ئينسانه‌ چ بداته‌ ئه‌و خاوه‌ن هيدايه‌ته‌ى؟ ئه‌گه‌ر زه‌وى هه‌موو بداتێ قسوريى كردييه‌؟ كه‌مترى داوه‌تێ.

 

خاوه‌نی دنیا

بۆيه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كان پايه‌دارترين ديارى ده‌ده‌نه‌ ئينسان، به‌هه‌شتى ده‌ده‌نێ، ئينسان ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر زه‌وى سه‌د ساڵ بژى و زه‌وى هه‌مووى ئه‌و خاوه‌نى بێت، پاشان بڕۆ له‌بۆ جه‌هه‌ننه‌م! ئينسانێكيش به‌ مه‌لايين ساڵ و به‌قه‌د مه‌لايين گۆى زه‌وى هه‌بێ نه‌ك به‌قه‌د عێراق، پاشان پێوانه‌ بكرێت كامه‌يان دۆڕاوه‌ و كامه‌يان براوه‌يه‌؟ بێگومان ئه‌وه‌ى به‌مه‌لايين جار به‌قه‌د گۆى زه‌وى هه‌بى ئه‌و براوه‌يه‌. چاكه‌ پێغه‌مبه‌ر ببێته‌ هۆكارى ئه‌و ژيانه‌ى ئينسانه‌كه‌، ئه‌و مرۆڤه‌ چى بداته‌ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ى؟ تا بتوانێت قه‌ره‌بووى ئه‌و شته‌ى بكات كه‌ پێغه‌مبه‌ر‌ داويه‌تێ، ئينجا پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ چ به‌وه‌ ده‌ڵێت: ( و ما أسئلكم عليه‌ من أجر إن أجري الا على رب العالمين‌) (الشعراء109)، ئه‌ويش ده‌زانى هه‌رچى بيداتێ به‌رامبه‌ر نابێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌ڵێ تۆ لاوازى بچووكى ناتوانيت پاداشتى من بده‌يته‌وه‌، ته‌نيا خودا پاداشتم ده‌داته‌وه‌، هه‌موو پێغه‌مبه‌ران فه‌رموويانه‌:( و ما أسئلكم عليه‌ من أجر إن أجري الا على رب العالمين‌) (الشعراء109(.

سه‌يرێكى دوژمنه‌كانيان بكه‌ن فيرعه‌ون چى ده‌گوت؟ وه‌ك خودا له‌سه‌ر زارى ئه‌و ده‌يگێرێته‌وه‌: ( أليس لي ملك مصر و هذه‌ الأنهار تجري من تحتي) (زخرف51) ئه‌وه‌ش ئه‌نجاميان بوو.

ئوتۆمبێلى ئاست به‌رز و كۆشكى بڵند و جوان له‌سه‌ر چيايه‌كان كۆشك دروست ده‌كه‌ن! په‌نجا ئوتۆمبێل له‌ پێشى و په‌نجاى دى له‌ پاشى، هه‌مووشيان زريپۆشن، لاى وايه‌ ئه‌گه‌ر گولله‌ نه‌يبڕى فريشته‌ى مردن ناگاته‌ سه‌رى!  ناگاته‌ ئه‌و گيانى بكێشيت، له‌به‌رچى؟

(إن الأنسان ليطغى) (العلق6)،سه‌رۆك كۆمارى تونسى له‌كار لادراو، ديوارێك وێنه‌ى گه‌وره‌ى پێوه‌يه‌ به‌ هۆكارێك لايانداوه‌ سه‌ير ده‌كه‌ن ده‌رگه‌يه‌! ده‌رگه‌ى قاسه‌يه‌! ئه‌وه‌نده‌ى پاره‌ تێدابووه‌ كه‌ ده‌ستمايه‌(رصيد)ى بانكى تونسى به‌ راده‌يه‌كى ديار به‌رز ده‌بێته‌وه‌! بڕێكى زۆر به‌رتيلى وه‌رگرتبوو، ته‌نانه‌ت ناوى به‌رتيل ده‌ره‌كه‌ى له‌سه‌ر زه‌رفى پاره‌كه‌ مابوو! هه‌ريه‌كه‌ بۆ مه‌به‌ستێك پاره‌ى داوه‌تێ، ئه‌ويان ئه‌پارتمان دروست بكه‌ و ئه‌ويان كۆمپانيايه‌ك دابنێ و ئه‌ويتريان فڵان شت بكات.. هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ى ماڵى باوكى بووبێ. حوسنى موباره‌ك(641) مليار دۆلارى بردووه‌ و لێى به‌ جێماوه‌!  ئه‌وه‌ ته‌نيا پاره‌ى وشكه‌! كه‌ (140) ساڵ هه‌موو ميلله‌تى ميسر وه‌ك پادشا ده‌ژين و هه‌موو شوقه‌يان ده‌بى هه‌مووى ئۆتۆمبێليان ده‌بى هه‌موو سه‌رمايه‌يان ده‌بى، له‌ ماڵ دانيشن مووچه‌يان بۆ ده‌بڕێته‌وه‌، هه‌موو ئه‌ندامانى خێزانه‌ ميسرييه‌كان بۆ ماوه‌ى سه‌ده‌ها ساڵ ده‌ژين! ئه‌و رۆژه‌ش به‌ عاره‌بانه‌ له‌پێكه‌وتوو هێنايه‌نه‌ دادگه، پێشوو تريش ئوتۆمبێله‌كه‌ى عوده‌ى هێنرايه‌ هه‌ولێر كه‌ كوڕه‌ به‌رپرسێك كرييه‌وه‌و كه‌شخه‌ى پێ لێ ده‌دا، كه‌ ده‌بوايه‌ داينايه‌ و په‌ندى لێ وه‌ربگرتايه‌، بڵێ ئه‌وه‌ سته‌مكارى كرد و بێنيازبوو له‌ خوا، ئه‌وه‌يش په‌ندى لێ وه‌ربگرێت.

 

لێکۆڵینه‌وه‌

له‌ مه‌جليسێك دانيشتبووم ئه‌مه‌ له‌ (93_94) كه‌ ئه‌و كات ئاومان نه‌بوو كاره‌بامان نه‌بوو! زۆر ده‌ست كورتى بوو، به‌رگدروێك له‌ هه‌ولێر گوتى: بۆ فڵان، هه‌ر رۆژێ قاتێك ده‌دورم! كه‌قاتی به‌چه‌ند سه‌د دیناری سویسری بوو، خه‌ڵكانێك نان نه‌بوو بيخۆن!

ده‌رمانى ئه‌مه‌ چييه‌؟ به‌ چ چاره‌ى بكات؟ (إن الى ربك الرجعى) (العلق8) بۆ كوێ ده‌چيت؟ نه‌مرود بۆ كوێ چوو؟ شاى ئيران بۆكوێ چوو؟ مه‌ليك حوسێن بۆ كوێ چوو؟ (36) ته‌ن ته‌نيا زێڕى هه‌بوو! بۆ كوێ چوو؟ (إن الى ربك الرجعى) ته‌نياو ته‌نيا ده‌بى جێی بێليت، (إن إخذه‌ شديد أليم) (هود102).

بۆيه‌ ئه‌وانه‌ى خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتن به‌يانى پرسيار لێكراون، له‌به‌رچى؟ چونكه‌ له‌ ڕۆژى دوايى له‌سه‌ر ساتێكيش لێپرسينه‌وه‌ت له‌گه‌ڵ ده‌كرێ، نه‌ك ده‌قيقه‌(و قفوهم إنهم مسئولون) (صافات24)، (من أين لك هذا) ئه‌وه‌ت له‌ كوێ هێنا؟ ماڵى باوكت بوو؟ ماڵى باوكته‌ رۆژى قاتێك له‌به‌ر بكه‌يت!

ئه‌گه‌ر سه‌ير بكه‌يت ئاياته‌كانى قورئان له‌ دواى ئه‌وه‌ هه‌مووى به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆلاى خواى(الرجوع الى الله‌) ناڵێت ئێوه‌ ده‌مرن، نه‌خێر، پاشى مردن چ هه‌يه‌؟ (إن الى ربك الرجعى) (العلق8) په‌روه‌ردگار(رب)ى توو، (ووجد الله‌ عنده‌ فوفاه‌ حسابه‌) (النور39)، ئينجا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ كاتێكى دياريكراو رابگيرێين ئه‌وا ئه‌وانه‌ى به‌رپرسى ئێمه‌ن، بێگومان ده‌بێ هه‌ر رابگيرێن و لێپرسينه‌وه‌يان له‌گه‌ڵ بكرێت، له‌ چه‌ند مليۆن به‌رپرسن ئه‌وه‌نده‌ مليۆن جاره‌ راده‌گيرێن!

 

هه‌ڵاتن له‌ به‌رپرسیاره‌تی

بۆيه‌ له‌ زه‌مانى پێغه‌مبه‌ر هاوه‌ڵان و شوێنكه‌وته‌كانيان  ريزوانى خوا له‌ هه‌موويان بێت، له‌ به‌رپرسيارێتى وه‌رگرتن رايان ده‌كرد تا نه‌بنه‌ به‌رپرس! له‌به‌رچى؟ رۆژى دوايى، ئيمامى عومه‌ر هه‌تا والييه‌كى داده‌نا به‌رد شه‌قى ده‌برد، وا ده‌بوو قازى زاناترين مرۆڤ رايده‌كرد بۆ گونده‌كان خۆى ده‌شارده‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ى ئيمامى عومه‌ر نه‌يكاته‌ قازى! له‌به‌رچى؟ له‌خواى ده‌ترسان، ئه‌ى ئه‌وه‌ى ئه‌گه‌ر له‌ مه‌لايين كه‌س به‌رپرس بێت، له‌ (30) مليۆن كه‌س به‌رپرس بێ، له‌ ئاويان به‌رپرس بێت، له‌ خواردنيان به‌رپرس بێت، له‌ هه‌وايان به‌رپرس بێت، ئه‌ى پێداويستييه‌كانيان؟ باشه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ خۆى ببێته‌ هۆى ئه‌وه‌ى ميلله‌ته‌كه‌يان بێ ره‌وشت بێت! ميلله‌ته‌كه‌ روو له‌ جه‌هه‌ننه‌م بكه‌ن! خۆى ببێته‌ هۆكارى ئه‌وه‌!

 

ئه‌نجام

ئه‌و سته‌مكارى‌(طغيان)يه‌ ته‌نيا ئه‌و (إن الى ربك الرجعى) چاره‌ى ده‌كات. پێش ئه‌وه‌ى بچێته‌ به‌رده‌م خوداى له‌ رۆژى دوايى ده‌بێ هه‌رده‌م بير له‌وه‌ بكاته‌وه‌ و هه‌موو ساتێك ئاماده‌بێ بۆ چوونه‌ خزمه‌ت خوداى، بۆيه‌ به‌شێك له‌ قيرائه‌ى ئێمه‌ بريتييه‌ له‌(إن الى ربك الرجعى)، هه‌ر كاتێك ده‌بێ ئاماده‌ بێت بارى ته‌عالا فريشته‌ی‌ مردنى نارد ته‌واو تازه‌ ده‌بێ ئه‌مانه‌ته‌كه‌ى راده‌ست بكاته‌وه‌.

 ئێمه‌ هه‌موو كاتێك له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ داينه‌، (إن الى ربك الرجعى) به‌رده‌وام ئه‌م كاره‌مان پێ ده‌كات، ئه‌م حاڵه‌تى طغيانه‌ به‌و قيرائه‌يه‌ نه‌بێت چاره‌ ناكرێت قيرائه‌ى ئه‌وه‌ى بكرێت ئێمه‌ هه‌ژارين بۆ خوا، زۆرجار (فلينظر الأنسان الى طعامه‌)ى كردييه‌ به‌ كرده‌وه‌ گه‌يشتۆته‌ ئه‌و ئاسته‌ى (هو يطعمني و يسقين)، هه‌ربۆيه‌ له‌ هه‌موو خواردن و خواردنه‌وه‌يه‌ك ده‌بێ بڵێين: (بسم الله‌ الرحمن الرحيم) ئايا ده‌زانن ئه‌و (بسم الله)يه‌ هى چييه‌؟ چونكى ئه‌و خواردنه‌‌ هى خوايه‌، دواتر ميوه‌ ده‌خۆى، يان پاره‌ى ئاو ده‌ده‌ين، ئه‌و پاره‌يه‌ هى چييه‌؟ پاره‌ى ئيفرازه‌، يان كه‌ پاره‌ ده‌ده‌ينه‌ دوكاندار بۆ ميوه‌، پاره‌ى ماندوو بوونه‌كه‌يه‌، ته‌نيا كابرامان به‌و پاره‌يه‌ رازى كرد، ده‌بێ چۆن خودا رازى بكه‌ين؟ كابرا چاندوويه‌تى، كێڵايتى، دروێنه‌ى كردووه‌، هێناويه‌تييه‌ پێشمان، ئه‌و پاره‌يه‌ هى ئه‌م شتانه‌يه‌، ئه‌ى خوداى چۆن رازى بكه‌ين؟

له‌به‌رچى خودا (الرحمن الرحيم)ه‌ له‌به‌رچى (رزاق المتين) نييه‌؟ چونكه‌ ئێمه‌ هيچ كاتێك له‌ ئاستى ئه‌و لوتف و به‌خششه‌ى نينه‌ هه‌تا به‌ ره‌حيمى ئه‌و نه‌بێت، به‌ ره‌حمانييه‌ت و ره‌حيمى ئه‌و نه‌بێت، بۆيه‌ به‌و ناوه‌ى ئه‌و خودايه‌ ئيزنت لێ وه‌رده‌گرم خودايه‌ به‌ ره‌حمانييه‌ت و ره‌حيمى توو من خواردنه‌كه‌ ده‌خۆم. ئه‌گه‌ر وا نه‌گوترێت مافى خودا نادرێت، بۆ ئه‌وه‌ى له‌ بێنيازبوون له‌ خودا دروست نه‌بێت.

ماڵپەری فه‌رمى مامۆستا محمد رافع
Copyright 2011-2017 All Rights Reserved