دواین بڵاوکراوەکان

رەمەزان لە دیدی قورئان

خوداى ڕه‌حمان ئايينه‌كه‌ى خۆى به‌چ پاراستووه‌ له‌ ده‌ستى كه‌ڵه‌گايان (طاغيت)؟ جووله‌ى زه‌وى و مانگ له‌ هه‌ر سات و كاتێكى دياريكراو كاريگه‌ريێكى دياريكراو ده‌خاته‌ سه‌ر زه‌وى و خه‌ڵكه‌كه‌ى ئايا په‌رستشه‌كانمان په‌يوه‌ستى (قمر) كراوه‌ يان په‌يوه‌ستى (شهر) كراوه‌؟ و ئايا جياوزازييان چييه‌؟

اقــــــــــــــــــــــرأ

وشه‌ى (اقرأ) له‌ فه‌رهه‌نگه‌كانى زمانه‌وانى عه‌ره‌بى چه‌ندين ماناى هه‌يه‌ وه‌ك تێروانين و ڕامان و قوڵبوونه‌وه‌و وردبوونه‌وه‌و نزيكبوونه‌وه‌ و كردنه‌ ڕێباز و هه‌ڵگرتن و گواستنه‌وه‌و پێگه‌ياندنى سڵاو و كۆكردنه‌وه‌ و به‌يه‌كگه‌ياندنه‌وه‌ و زۆرئه‌نجامدان و و به‌رزبوون و هه‌رشتێك كۆى بكه‌يته‌وه‌ ماناى وايه‌ (قَرَأْتَه) و تێگه‌يشتن و كات و ئاوابوون و پاكبوون و گه‌ڕانه‌وه‌ ئه‌مانه‌ به‌شێكن له‌ ماناكانى (اقرأ)

ئايا ئافره‌ت له‌ كاتى حه‌يضدا ده‌توانى به‌ رۆژوو بێت و نوێژ بكات؟

(( پرسيارم لێكرا)): خوداى گه‌وره‌ پياو و ئافره‌تى خه‌لق كردووه‌‌ بۆ هيچ كاتێك پياوى عقوبه‌ نه‌داوه‌ به‌ دورخستنه‌وه‌ له‌ خۆى به‌ مه‌نعكردنى له‌ نوێژ و ڕۆژوو؟ ئايا بۆ ده‌بى ئافره‌ت لە كاتی سوری مانگانەدا سزا بدات به‌مەنعكردنی لە نوێژ و رۆژو؟ (مع العلم) خۆى وا دروستى كردوون........ نوسه‌ر: لارين نصرالدين

شه‌وى قه‌در

جياوازى چييه‌  له‌ نێوان (إنزال و تنزيل) له‌ قورئاندا؟ ئايا قورئان له‌ شه‌وێكدا دابه‌زيوه؟‌ ئايا ئه‌و (أمر)ه‌ داناييه‌ چييه‌ پياده‌ ده‌كرێت؟ بزانه‌ ياساى (خلق) چۆن پياده‌ ده‌كرێت؟ تاكو ياساى (أمر) داببه‌زێت، فه‌رمانه‌كانى خوداى ره‌حمان هه‌ر له‌ ئاسمان ده‌مێنێته‌وه‌، ئايا ده‌كرێ دابه‌زينى فريشته‌كان بۆ دونيا دووباره‌ ببێته‌وه‌؟ موباره‌كى شه‌وى قه‌در چييه‌؟ يادكردنه‌وه‌ى ئه‌م شه‌وه‌ لۆچييه‌‌؟ ئه‌و ئاهه‌نگه‌ ئاسمانييه‌ى له‌م شه‌وه‌دا ده‌گێڕدرێت، كێ پێى هه‌ڵده‌ستێت؟


21/08/2011 06:09:00 م جار خوێندراوه‌ته‌وه‌ 1028

زۆربه‌ی گه‌نجانمان چاوو گوێیان دزراوه‌و خاوه‌نی جل و قژی خۆیان نین


بابه‌تی دزین بابه‌تێكی قوڵ و فراوانه‌، چه‌ند شتێكی تێكهه‌ڵكێشکراوه‌، ئه‌گه‌ر پێناسه‌یه‌كی بكه‌ین وه‌ك ئاشنایه‌ بریتییه‌ (له‌وه‌ی كه‌سێك موڵك و سامانی كه‌سانی دی به‌بێ ئاگاداری و زانیاری ئه‌وان ده‌ست دزی به‌سه‌ر دابگرێت، وه‌ك موڵك و سامانی خۆی ڕه‌فتاری له‌گه‌ڵ بكات)، ئه‌وکاره‌ش‌ به‌دزییه‌وه‌ بكرێت و خاوه‌ن موڵكه‌كه‌ ئاگاداری نه‌بێت و له‌سه‌ری ڕازی نه‌بێت، ئه‌م پێناسه‌یه‌ش زیاتر بۆ لایه‌نه‌ ماددییه‌كه‌ كراوه‌، دزیش ئامانجی ئه‌و شتانه‌ بووه‌ كه‌ كێشی كه‌م و نرخی زۆر بێت! بۆیه‌ دزی كه‌ كرایه‌ زیاتر له‌ زێڕو گه‌وهه‌ر بووه‌.
پێناسه‌كه‌ بۆ دزی به‌ ته‌نیا و به‌ كۆمه‌ڵ كراوه‌، زۆربه‌ی جار به‌ شه‌ویش كراوه‌، به‌ڵام به‌ بۆچوونی من ئه‌م پێناسه‌یه‌ پێداچوونه‌وه‌ی پێویسته‌، ئایا ئیمڕۆ دزی ته‌نها له‌ موڵك و سامانی خه‌ڵكێك ده‌كرێت به‌بێ ئاگای ئه‌م خه‌ڵكه‌و ده‌كرێته‌ موڵكی خه‌ڵكانی دی به‌بێ ئه‌وه‌ی پێوه‌ی ماندوو بووبێت و به‌هۆی ئاره‌قه‌ی نێوچه‌وانی خۆی به‌ ده‌ستی هێنابێ؟


دزینی خودی
 ئه‌گه‌ر بێتو بازنه‌كه‌ گه‌وره‌تر بكه‌ین له‌وانه‌یه‌ مرۆڤ نه‌ك دزی له‌ خه‌ڵكی دی بكات، كه‌ مرۆڤێكه‌ وه‌ك خۆی به‌ڵكو له‌وانه‌یه‌ دزی له‌ دروستکراوه‌كانیش بكات به‌شێكیش له‌وانه‌ مرۆڤه،‌ جار وایه‌ دێته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی دزی له‌ خۆیشی بكات! ئینجا ده‌پرسین دزییه‌كه‌ ته‌نها بۆ زێڕو پاره‌ و ئه‌و ماددانه‌ی به‌هایان زۆره‌؟ مه‌رج نییه‌ توانا و ماندووبوونی مرۆڤه‌كه‌ بووبێته‌ پاره‌، وه‌ك ماندووبوونی هزری و ماندووبوونی عه‌قلی، ماندووبوونی زانستی، بۆ نموونه‌ خه‌ڵكێك شیعری كه‌سانی دی به‌ چاپ گه‌یاندووه‌ به‌ ناوی خۆی به‌بێ ئه‌وه‌ی ڕه‌زامه‌ندی له‌و شاعیرانه‌ وه‌رگرتبێت جا كۆن بێت یا نوێ! ئه‌مه‌ جۆرێكه‌ له‌ دزینی ناماددی، مافی مرۆڤێك كه‌ توانا و كاتی خه‌رجكردووه‌ بۆ دانانی ئه‌م پارچه‌ شیعره‌، ئه‌مه‌ش ناو ده‌برێت به‌ دزینی ئه‌ده‌بی، ئینجا تاكو دێته‌ كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌ی زانستی، له‌ جه‌نگی ساردی نێوان ڕوسیا و ئه‌مریكادا هه‌وڵێكی نهێنی زۆر هه‌بوو بۆ دزینی زانیاری تاقیگه‌یی، لێره‌دا پاره‌و كه‌سانێكی زۆر دابین ده‌كرا بۆ ئه‌م كاره‌، ئینجا به‌ هه‌ر ناوێك بێ بۆ ئه‌وه‌ی زانیاری به‌ ده‌ست بێنی، زۆر جاریش له‌سه‌ر باسی له‌م جۆره‌ ناخۆشی و په‌شێوی دروست ده‌بوو، بۆیه‌ پێناسه‌ی كۆنی دزی ده‌بێ بواره‌كه‌ی فراوان بكرێت، به‌ بۆچوونی من ئه‌وه‌ش دزییه‌ كه‌ منداڵێك بێ ئه‌وه‌ی پێویستی به‌ خواردنی هێلكه‌ی كۆترو قه‌تێیه‌ك بێت بچێته‌ سه‌ر دارێك و ئه‌م هێلكه‌یه‌ بدزێت، ئه‌مه‌ش جۆرێكه‌ له‌ دزی، ئه‌گه‌ر به‌رامبه‌ره‌كه‌ش كۆترێك بێت و یان قه‌تێیه‌ك له‌ نێو ده‌شت.

فه‌رمانبه‌ر و دزی
هه‌روه‌ها یان مرۆڤێك و كارمه‌ندێك كار ده‌كات، میری دایناوه‌ خزمه‌تی خه‌ڵك بكات تا ئه‌و كاته‌ی بۆی دیاریكراوه‌ ئه‌گه‌ر هات هه‌رجاره‌ی به‌ بیانووییه‌ك شوێنه‌كه‌ی خۆی جێبێلێ، ئه‌مه‌ش جۆرێكه‌ له‌و دزییه‌ی باسی ده‌كه‌ین، وه‌ك بازنه‌یه‌كی بچووك ده‌ست پێده‌كات تا ده‌گاته‌ بازنه‌ی گه‌وره‌تری به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خه‌ڵكه‌كه‌.

که‌موکوڕیی
تاكی كۆمه‌ڵ كاری له‌سه‌ر كراوه‌، كه‌ زۆرجار واتێده‌گات كاره‌كه‌ی سوغره‌یه‌ پێی ده‌كرێت بۆ خه‌ڵكه‌كه‌! هه‌ر له‌ فه‌رمانبه‌رێكی بچووك له‌ نێو ژورێك تا پۆلیسێكی سه‌ر شه‌قام، تا قوتابی قوتابخانه‌كان قوتابی ماجستێر و دكتۆرا، شتێك جۆرێك له‌  گیانی هه‌ڵس و كه‌وت  له‌ لای خه‌ڵكه‌كه‌ دروست بووه‌ ئه‌ویش (كه‌مترین توانا سه‌رف بكات و زۆرترین پاره‌ به‌ده‌ست بێنێ)، ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین غه‌می خه‌ڵكی ئێمه‌یه‌، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر مافی خه‌ڵكی تر ده‌بێت و به‌رهه‌م پێشكه‌ش ناكات به‌ڵكو تواناو كات له‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌ی ده‌دزێت، گوێ ناداته‌ ئه‌وه‌ی ئه‌م دزینه‌ چ كاریگه‌رییه‌ك جێدێڵی له‌سه‌ر به‌رامبه‌ره‌كه‌یدا؟ پێش ماوه‌یه‌ك له‌ ڕۆژێكی باراناوی به‌خوڕ به‌ ئیش سه‌ردانی فه‌رمانگه‌یه‌كم كرد فه‌رمانبه‌رێك كه‌ ده‌بوا ئیشی خه‌ڵكی ڕایی بكات شوێنی خۆێ جێهێشت بۆ ماوه‌ی نزیك له‌ یه‌ك كاتژمێر به‌بێ گوێدانه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ی له‌به‌ر بارانه‌كه‌ وه‌ستابوون به‌بێ چه‌تر و په‌نایه‌ك بۆ ڕاییكردنی كاره‌كانیان، دواتر گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر كورسییه‌كه‌ی من له‌سه‌ر هێزی خۆم بووم، به‌ڵام ئه‌ی پیر و كه‌نه‌فته‌كانی ئه‌وێ چی؟! 

فراوانبوونی بازنه‌که‌
هه‌ڵبه‌ته‌، ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریی زۆری هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ كه‌سانێك نه‌خۆشی پاڵه‌په‌ستۆیان هه‌یه‌و ناتوانن بوه‌ستن یان شه‌له‌لی هه‌یه‌  له‌به‌رچی؟ چونكه‌ ده‌بێ ئه‌و فه‌رمانبه‌ره‌ جۆره‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كی هه‌بووبێت ئینجا توانیویه‌تی ئه‌م كورسیه‌ به‌ده‌ست بێنێ، میری لێی ڕابینیوه‌ كه‌ ئه‌م كورسی و مێزه‌ بداته‌ ئه‌م فه‌رمانبه‌ره‌ ئینجا له‌م شوێنه‌ی داناوه‌و ده‌بێت ئاستی زانستی و خوو ڕه‌وشتی هه‌بووبێ ئینجا بگاته‌ ئه‌م شوێنه‌، هه‌ر كاتێك ئاستی زانستی هه‌بێت دواتر ده‌توانێت به‌ توانا خوو ڕه‌وشتییه‌كانی شوێنه‌كه‌ ئاوه‌دان بكات یان تێكی بدات.

دزینی تواناکان
 دیاره‌ ئه‌م حاڵه‌تانه‌ وه‌ك كاریگه‌ریی ئه‌و به‌رده‌ وایه‌ كه‌ بیخه‌یته‌ نێو گۆمه‌ ئاوێكی مه‌نگ له‌سه‌ر ڕووی ئاوه‌كه‌ بازنه‌ په‌یدا ده‌بێت دواتر له‌سه‌رخۆ بازنه‌كان گه‌وره‌ ده‌بن تا هه‌موو گۆمه‌كه‌ ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌م حاڵه‌تانه‌ش هه‌مووی به‌م شێوه‌یه‌، كه‌واته‌ دزینی تواناكانی خه‌ڵك  بۆ نمونه‌ مامۆستا كرێكاری ناكات و دوكانیشی نییه‌ به‌ڵكو ‌ قۆناغی سه‌ره‌تایی بڕیوه‌ و خوێندوویه‌تی تا گه‌یشتۆته‌ كۆلێژ توانای سه‌رف كردووه‌ و زانیاری وه‌رگرتووه‌ هاتۆته‌وه‌ ئه‌م زانیارییانه‌ ده‌كاته‌وه‌ ده‌نگ و به‌ قسه‌ پێشكه‌شی قوتابییانی ده‌كاته‌وه‌، واتا توانای خۆی سه‌رف ده‌كات و قوتابیانیش به‌ هه‌مان جۆر به‌ هه‌مان قۆناغ داده‌چن تا ده‌گه‌نه‌ تایبه‌تمه‌ندی دیاریكراوی خۆیان، ئه‌گه‌ر بێتو مامۆستا به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك نه‌چوو بۆ قوتابخانه‌ له‌ تواناو كاتی ئه‌و قوتابیانه‌ی دزیووه‌.

گۆڕینی مۆدێله‌که‌
له‌ ڕۆژگاری پێشوو حكوومه‌تێكی سه‌ربازی هێرشی ده‌كرده‌ سه‌ر حكوومه‌تێكی تر ئه‌و شوێنه‌ی هێرشی ده‌كرایه‌ سه‌ر داگیر ده‌كراو هه‌رچی شتی باشی هه‌بوو ده‌گوێزرایه‌وه‌ بۆ شوێنی داگیركه‌ره‌كه‌، پێشتر ناو ده‌بران به‌ داگیركه‌ر، ئێستا ئه‌م مۆدیله‌ نه‌ماوه‌، له‌به‌رچی ڕۆڵه‌ی خۆی به‌ كوشت بدات بۆ داگیركردنی نیشتیمانی كه‌سانی دی؟ نه‌خێر باشترین ڕێگه‌ ئه‌وه‌یه‌ بێت ده‌ماغی نه‌وه‌كانی ئه‌م نیشتیمانه‌ داگیر بكات ئه‌مه‌ش ماندووبوونی ده‌وێت و توانای ده‌وێت، ئه‌و نه‌وه‌یه‌ی چاویان ده‌خرێته‌ سه‌ر كه‌ پێویست ده‌كات داگیر بكرێن ده‌بێ داگیركه‌ره‌كه‌ بێت ئیش له‌سه‌ر ئه‌م نه‌وانه‌ بكات تاكو بڕوا بێنن به‌ ده‌وڵه‌تی داگیركه‌ر، به‌ڵام له‌م ڕۆژگاره‌ له‌وه‌ش ده‌رچووه‌ له‌به‌رچی خۆی ماندوو بكات به‌ڵكو دێت كۆمه‌ڵه‌ كه‌ناڵێكی ئاسمانی به‌ ناوی ئه‌كته‌ران و گورانیبیژان یان به‌ ناوی كه‌ناڵی خراپ ڕه‌فتار و بیرۆكه‌ی خراپ بڵاو ده‌كاته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی چاو برسی كردووه‌ به‌ چاو، نه‌ك خه‌ڵكه‌كه‌ له‌ ڕاستیدا برسی بن، چونكه‌ جیاوازی هه‌یه‌ له‌ نێوان برسێتی گه‌ده‌ و برسێتی چاو! واته‌ له‌ هه‌ندێك بواردا برسی كردوون ئینجا له‌ڕێگه‌ی ئه‌و شته‌ مه‌به‌ست دارانه‌ی په‌خشی ده‌كات كه‌ وه‌ك موگناتیسێك خه‌ڵكه‌كه‌ ڕاده‌كیشێت بۆ ئه‌و ئامانجه‌ی ده‌یه‌وێت، چونكه‌ پێشتر برسی كردووه‌، له‌ ئه‌نجامدا سوپایه‌ك پێك ده‌هێنێت كه‌ سه‌ربازی داگیركه‌ره‌كه‌ن، ئه‌و سوپایه‌ش له‌ ئه‌ندامانێك پێك دێت كه‌ ڕۆڵه‌ی ئه‌م میلله‌ته‌ن، كوڕ و باوك و ئامۆزاو كچ و خزم و كه‌سی ئه‌و خێزانانه‌ن كه‌ ئێمه‌ له‌ ناویان ده‌ژین، باوك به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاگادار بێ كوڕه‌كه‌ی لێ دزراوه‌! دایك ‌و باوك به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاگادار بن كچه‌كه‌یان لێدزراوه‌، ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ به‌م جۆره‌ ده‌دزرێن، كێشه‌كه‌ له‌وه‌ دایه‌ ئێمه‌ مرۆڤ له‌ ده‌ست بده‌ین له‌وانه‌یه‌ خه‌ڵكه‌كان موڵك و سامانیان بدزرێت، به‌ڵام ده‌توانن دواتر به‌ده‌ستی بێننه‌وه‌، ئه‌ی ئه‌وانه‌ی مرۆڤه‌كانیان دزرا!

ڕێکلامی خواردنه‌وه‌و چێژ وه‌رگرتن
 كێشه‌كه‌ لێره‌دایه‌ (ڕاكێشانی كه‌سه‌كان به‌ هۆی حه‌زه‌كانیان باشترین و ئاسانترین ڕێگه‌یه‌ بۆ دابینكردنی و پێكهێنانی سوپایه‌كی مه‌زن له‌ لایه‌نگرانی هه‌ر بیرۆكه‌یه‌ك) كێشه‌ی ئێمه‌ ئیمڕۆ موڵك و سامان نییه‌ كه‌ هه‌مووی دزراوه‌، ئێمه‌ له‌ هه‌ركوێیه‌ك قاچمان دابنێین بیری نه‌وتی له‌ ژێردا هه‌یه‌، كه‌ وه‌ك تاك له‌سه‌ر ئه‌م خاكه‌ ده‌ژین مافی ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ به‌شێكمان له‌م نه‌وته‌ هه‌بێت،  كه‌چی ئه‌گه‌ر یه‌كێك بچێته‌ به‌نزینخانه‌ و تانكیه‌كه‌ له‌ به‌نزین پڕ بكات ده‌بێ پاره‌یه‌كی زۆر بدات، هه‌روه‌ك پاره‌ی ئه‌و ئه‌مریكییه‌ی له‌ ئه‌مریكا پاره‌ی به‌ به‌نزین ده‌دات! كه‌چی ئێمه‌ ئه‌و سووده‌ی لێ نابینین، ئێمه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هزرمان دزراوه‌ ئه‌م زه‌وییه‌ به‌ پیته‌ی هه‌مانه‌ كه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ تاكه‌، ئێمه‌ وازمان له‌ زه‌وییه‌كه‌ هێناوه‌ و ده‌چین سه‌وزه‌ و ته‌ماته‌ و خه‌یار و.. تد له‌ ده‌ره‌وه‌ دێنین!، (میلله‌ته‌كه‌ عه‌قلی زۆرێك له‌ تاكه‌كانی) دزراوه‌و پاشان حه‌زی كاری لا نه‌ماوه‌ (هه‌سته‌كان و پێویستییه‌ ڕاسته‌كانی لێ دزراوه‌ شتی دی له‌به‌رامبه‌ر دراوه‌تێ!) زانستی لێ دزراوه‌ و نه‌زانی دراوه‌تێ، ئه‌گه‌ر بیه‌وێت بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ ده‌بێ بزانێت نرخ و به‌های چه‌نده‌، ئه‌وه‌ی دراویه‌تێ زیانی چه‌نده‌، ته‌نانه‌ت‌ كار له‌سه‌ر دزینی ته‌ندروستی مرۆڤیش ده‌كرێت، له‌وانه‌یه‌ یه‌كێك بپرسێت چۆن؟ ئه‌گه‌ر سه‌یرێكی كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كانی خۆمان و بیانییه‌كان بكه‌ین له‌ ڕێكلامه‌كان جگه‌ له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌، یان ڕابواردن و چێژ وه‌رگرتنه‌ جگه‌ له‌ ته‌مبه‌ڵ كردن چیتر هه‌یه‌؟ هه‌ر له‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كانی خۆمان ڕۆژێك بینراوه،‌ ڕێكلام بۆ دامه‌زراندنی كارگه‌یه‌ك بكرێت؟ یان له‌ ڕۆژنامه‌یه‌ك ئه‌وه‌ كراوه‌؟ كه‌ پێداویستییه‌كانی ئه‌و میلله‌ته‌ی پێ دابین بكرێت؟ به‌داخه‌وه‌ ئه‌م شته‌ نییه‌!، ته‌نیا له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ و جل و به‌رگ و قه‌نه‌فه‌ ئۆتۆمبێله‌‌، میلله‌ته‌كه‌ وا لێكراوه‌ ئه‌م شتانه‌ جێگای گرینگی پێدانی بێت، میلله‌تێكی به‌كاربه‌ر(مستهلك) بێت، بخوات و بخه‌وێت و قسه‌ بكات، جێگای ئه‌وانه‌ به‌رهه‌مهێنان بوو! كه‌ به‌رهه‌می نییه‌ ده‌كرێ بازرگانی بكات، به‌ كورتی ئیش له‌سه‌ر تاكی ئه‌م میلله‌ته‌ كراوه‌، ئه‌وه‌نده‌ بانگه‌شه‌ی ڕێكلامه‌كانی بۆ ده‌كرێت ده‌رباره‌ی خواردن و خواردنه‌وه‌ تا چاوی برسی بكرێت نه‌ك گه‌ده‌ی، كه‌ خواردن ده‌بینێت ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر خۆی نه‌مێنێت..

چاوبرسی
هه‌روه‌ها بۆ  شیکردنه‌وه‌ی ئه‌و باسه‌ نموونه هه‌یه‌..‌ ئه‌وانه‌ی نه‌خۆشی پاڵه‌په‌ستۆیان هه‌یه‌ یان شه‌كره‌یان هه‌یه‌ دكتۆر پارێزیان بۆ داده‌نێت له‌به‌رچی؟ چونكه‌ لاشه‌ی ئه‌م مرۆڤه‌ هه‌ر ئه‌ندامێكی كه‌ په‌نكریاس كاربۆهیدرات شیده‌كاته‌وه‌ و جگه‌ر كه‌ چه‌وری شی ده‌كاته‌وه‌، به‌م جۆره‌ هه‌ر ئه‌ندامێك كارێك ئه‌نجام ده‌دات له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤه‌كه‌، ئینجا هه‌ر ئه‌ندامێك توانایه‌كی دیاری كراوی هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ په‌نكریاس له‌ ماوه‌ی ته‌مه‌نی حه‌فتا ساڵ له‌ توانایبێت یه‌ك ته‌ن شه‌كر بگۆڕێ بۆ وزه‌ وه‌كو گڵۆپێك توانای له‌م كاته‌ به‌م جۆره‌ بێت، به‌ڵام مرۆڤه‌كه‌ له‌ ماوه‌ی (35) ساڵ یه‌ك ته‌نه‌ شه‌كره‌كه‌ی خۆی خواردووه‌، ئه‌مه‌ وا ده‌كات كۆئه‌ندامه‌كه‌ی ئێكس پایه‌ر ده‌بێت، له‌دوای (35) ساڵی ئینجا چاوی برسی تر ده‌بێت بۆ شه‌كرو پاقڵاوه‌و شوكۆڵاته‌و  كۆئه‌ندامه‌كانی توانای نه‌ماوه، وه‌ك ئه‌و بارهه‌ڵگره‌ی کۆمپانیا دروستی كردووه‌ ڕێنمایی داوه‌ ده‌توانێ یه‌ك ته‌ن بار بكات، ئه‌گه‌ر بێتو سێ ته‌ن بار بكات ئه‌و كات ئه‌گه‌ر ته‌مه‌نی پێشبینی كراوی سێ ساڵ بێت ئه‌و كاته‌ ته‌مه‌نی ده‌بێته‌ یه‌ك ساڵ و نیو، ئایا ئه‌و كاته‌ ئێمه‌ گله‌یی له‌ كۆمپانیاكه‌ی بكه‌ین كه‌ ئۆتۆمبێلێكی خراپی به‌رهه‌مهێناوه‌؟ یان ده‌بێ بڵێین ئێمه‌ نه‌مانزانی چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئۆتۆمبێله‌كه‌ بكه‌ین، گه‌وره‌ترین كێشه‌ی ئه‌وانه‌ی ئه‌م نه‌خۆشییه‌یان هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پارێزییان بۆ ناكرێت، له‌به‌رچی؟ چونكه‌ چاویان برسییه‌! كه‌واته‌ ته‌ندروستی ئه‌و مرۆڤه‌ی دزراوه‌، هێزی دزراوه‌ و بێهێزی دراوه‌تێ، ده‌ره‌نجامه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ عه‌قڵی ئه‌و  مرۆڤه‌ی ده‌دزرێت، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سه‌یر بكه‌یت له‌ نێو میلله‌تی ئێمه‌ چه‌ند زانا و چه‌ند بلیمه‌تمان هه‌یه‌؟! له‌ وه‌ڵامدا نیمانه‌، ئه‌م هه‌موو زانكۆیه‌ كوا داهێنان و شاره‌زایانی بۆ ئه‌م میلله‌ته‌ی؟ كه‌واته‌ ئێمه‌ ته‌نیا فه‌رمانبه‌ر به‌رهه‌م دێنین ئه‌وانیش عه‌قلیان هه‌مووی له‌ قالب دراوه تا‌ ته‌نیا به‌كاربه‌ر بن، بۆ ده‌بیستی ئه‌و ئه‌ندازیاره‌ی له‌ فه‌رمانگه‌ی كاره‌با تازه‌ داده‌مه‌زرێ به‌ شێوه‌ی كرێكاره‌كه‌ زانیاریی نییه‌، ئه‌وه‌ دزی كردووه‌ له‌ تواناو كاتی خۆی و كه‌سانی دی كه‌ ده‌بوا شاره‌زایی به‌قه‌د (10) كرێكار هه‌بێت، ئه‌وه‌ش ئه‌نجامه‌كه‌ی ده‌بێت كه‌ ده‌یبینین.

کاریگه‌ریی ڕاگه‌یاندن بۆ باڵاو چاوشین
بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤه‌كان بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر پێوه‌ره‌ پێوانه‌ییه‌كه‌ی خۆیان، ده‌ڵێین: هه‌ر چه‌ندێك بڕۆین ده‌بێ بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر خودی تاكه‌كان، باسی ته‌ندروستیمان كرد كه‌ چۆن لێیدزراوه‌ هۆكاره‌كه‌ی چییه‌؟ به‌شێكی زۆری ڕاگه‌یاندنه‌، چونكه‌ ئه‌و مرۆڤه‌ چاوی دزراوه‌ و گوێچكه‌كانی دزراوه‌ ئینجا مێشكی دزراوه‌، ئه‌و مرۆڤه‌ به‌هۆی چاو و گوێچكه‌كانییه‌وه‌ په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ ده‌ره‌وه‌ی خۆی، له‌ ڕێگه‌ی چاو و گوێ كۆنتڕۆل ده‌كرێت و عه‌قلی بۆ دروست ده‌كرێته‌وه‌، كه‌واته‌ پێوانه‌كارییه‌كی دراوه‌تێ، بۆ نموونه‌ ئه‌و گه‌نجه‌ی باس ده‌كرێت چۆن سه‌یری جوانی ده‌كات، ئه‌و كچه‌ له‌لای جوانه‌ له‌ چاو ده‌بێ چاوی شین بێت، پرچی زه‌رد بێت، له‌ به‌ژن دوو مه‌تر بێت! كێشه‌كه‌ی (50) كیلۆ بێت! له‌به‌رچی ئه‌م پێناسه‌یه‌ی ده‌كات؟ چونكه‌ له‌ ڕۆژئاوا به‌ هۆی كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان ئه‌ویش داوییه‌ته‌ كه‌ناڵه‌كانی خۆمان ئه‌مه‌ش پێشكه‌ش ده‌كرێته‌وه‌، له‌ ساڵی پار پێشانگای به‌رهه‌م بوو له‌ هه‌ولێر بۆ كڕین و فرۆشتن، بینیمان كۆمه‌ڵه‌ ئافره‌تێك نیشان ده‌درێت، ئه‌و مواسه‌فاته‌ی باسمكرد ده‌خرێته‌ ڕوو، كه‌ی كچی كورد دوو مه‌تره‌؟ زۆرینه‌ی كچی كورد چاوی شین نییه‌ چاو ڕه‌شه‌، پرچیشیان ڕه‌شه‌، كاتێك چاوه‌كه‌ دزراو چاوی گه‌نجه‌ ئه‌وروپییه‌كه‌ی بۆ دانرا واته‌ به‌ چاوه‌ دانراوه‌كه‌ سه‌یر ده‌كات، چاوی ئه‌وروپیش ئه‌و جۆره‌ چاوه‌ی ده‌وێت، بۆیه‌ ده‌چێته‌ ڕۆژئاوا ژن دێنێت، یان ئه‌گه‌ر وانه‌بێت لێره‌ ئه‌و جۆره‌ مواسه‌فاته‌ی ده‌ست بكه‌وێت، ئه‌گه‌ر ده‌ستی نه‌كه‌وت ناچار كچێكی ئێره‌ دێنێت، به‌ڵام كێشه‌ی له‌گه‌ڵ دروست ده‌كات و تا ماوه‌ چاوی له‌ ده‌ره‌وه‌یه‌، هه‌ر بۆیه‌ سه‌یری دادگاكان بكه‌ بابه‌تی ته‌ڵاق زۆره‌.

گوێ
 ئینجا گوێ به‌ هه‌مان شێوه‌، پێشتر گوێی تاكی كورد به‌ جۆرێك شیعر و گۆرانی ده‌گوت ده‌بوو كه‌ باسی پیاوه‌تی و ئازایه‌تی و شكۆداری و ده‌ستپێشخه‌ری و سه‌ربه‌رزی تێدا بوو، به‌ڵام كه‌ناڵه‌كان هه‌ڵسان ئه‌م گوێچكه‌یان لێی دزی! گوێیه‌كی تریان بۆ دانا، ئێستا له‌ شیعری گۆرانییه‌كه‌دا باسی جه‌سته‌ی ئافره‌ت نه‌كات هه‌وه‌سی پێ نایه‌ت، به‌ جۆره‌ ئیقاعێك گۆرانییه‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێت، جۆره‌ خه‌ڵكێكی دڕنده‌و وه‌حشی هه‌یه‌ له‌ ئه‌فریقیا به‌ هه‌مان شێوازی ئه‌وانه‌وه‌یه‌، گرمه‌ گرمه‌كه‌ی ئارامی تێدا نییه‌، ئه‌گه‌ر بزانین مۆسیقا بۆ ئه‌م ئارام به‌خشییه‌ هاتووه‌، سه‌یری مۆسیقای ڕۆژئاوایی بكه‌ مۆسیقا پایه‌ به‌رزه‌كانی وه‌ك بتهۆڤن و ئه‌وانی دی، كه‌واته‌ گوێچگه‌كانی ئه‌و گه‌نجه‌ش دزراوه‌ سه‌ره‌ڕای چاوه‌كانی، له‌ ڕێی گوێ و چاوه‌كانی عه‌قل دروست ده‌كات، ئه‌و فایلانه‌ی بۆی دروست ده‌كرێت له‌ ڕێگای چاو و گوێی بۆی دروست ده‌كرێت، كه‌واته‌ ئه‌م فایلانه‌ دزیارین، به‌م چاوه‌ش سه‌یر ده‌كات كه‌ ژیان دروست بكات، بۆیه‌ هه‌ر ئه‌م كه‌سه‌یه‌ ده‌بێته‌ فه‌رمانبه‌ر و كارمه‌ند، هه‌ر ئه‌مه‌ش له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ به‌رپرس، كه‌واته‌ دزینه‌كه‌ جۆراو جۆره‌، واتا دزینه‌كه‌ له‌ مرۆڤ كرا هه‌روه‌ها له‌ تواناكانی و له‌عه‌قلی مرۆڤه‌كه‌ كرا، پاشان له‌ پێداویستییه‌كانی ئینجا له‌ حه‌زه‌كانی، ئێستا مرۆڤه‌كه‌ حه‌زه‌كانیشی هی خۆی نییه‌، به‌ڵكو به‌ حه‌زی كه‌سانی دی جووله‌ ده‌كات، ئه‌و كابۆیه‌ی له‌به‌ری ده‌كات چ كاتێك دابو نه‌ریتی میلله‌تی خۆیه‌تی، به‌ر له‌ ماوه‌یه‌ك مۆدێلێك بڵاو ببویه‌وه‌ كه‌وا ده‌هاته‌ به‌رچاو هه‌روه‌ك ئه‌وه‌بوو چووبێته‌ لای ئاسنگه‌رو به‌ مشار بڕیبێتی له‌ هه‌ندێ شوێن تۆخه‌ بۆی كاڵ بكات! ببورن جێگای داوێنی ئاوای لێكرابوو! ئینجا بردبێتییه‌ لای به‌رگدروو بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ر چۆكه‌كانی بداته‌ به‌ر مه‌قه‌س، ئه‌مه‌ چ جۆره‌ شێواندنێكه‌ له‌ هه‌ستی چێژو كامه‌رانی ئه‌م مرۆڤه‌؟ سه‌ره‌تاش كاتێك گه‌نج له‌لای ده‌رده‌چێت زۆر له‌ كێوییه‌كانی چه‌رخه‌كانی ناوه‌ڕاست ده‌چێت كه‌ له‌ جه‌نگه‌كان ئه‌م جۆره‌ كڵاوه‌یان ده‌خسته‌ سه‌ره‌وه‌، یان جارێكیان یاریزانێك له‌ كاتێك ئاگادار نه‌بوو وێنه‌ی گیرا له‌م ساته‌دا كڵاوه‌ شه‌بقه‌كه‌ی پێشه‌وه‌ی چووبوویه‌ دواوه‌ ئیتر ئه‌مه‌ بوویه‌ مۆدێل! خه‌ڵكێكی زۆر به‌م جۆره‌ شه‌بقه‌یان له‌ سه‌ر داده‌نا، یان گۆرانیبژێك پرچی تووشی نه‌خۆشی بوو سفری كرد ئه‌ویش بوویه‌ مۆدێل.

گۆڕینی چاوو گوێ
بۆ چاره‌سه‌ری‌ ده‌بێت هه‌رده‌م له‌خۆت بپرسیت له‌به‌رچی حاڵیم به‌م جۆره‌یه‌؟ له‌به‌رچی ده‌بێ من گوێ بده‌مه‌ ئه‌م سیدییه و‌ ته‌نها ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ ببینم؟ هۆكار چییه‌ هه‌رده‌بێ ئه‌م ڕێكلامه‌ ببینم؟ له‌به‌رچی ڕێكلامه‌كان به‌م شێوه‌یه‌ن؟ ئایا ئه‌مه‌ كار له‌ هه‌ست و سۆزى من ناكات؟ ئایا جێ شوێن به‌جێ نایه‌لێت؟ كه‌ پرسی له‌به‌رچی؟ پاشان له‌ ده‌ره‌نجامدا ده‌توانێت بڵێت نه‌خێر، بۆ نموونه‌ گوێی من هی من بێت و چاوی من هی من بێت، له‌به‌رچی لێم بدزرێت؟ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و فایلانه‌ی له‌ گوێ و چاوم دروستی ده‌كه‌م هه‌ر خۆشم باڵاده‌ست بم له‌سه‌ری، كه‌ گوێ و چاو هی من بێت ده‌بێ هه‌ر خۆم خاوه‌نداری بكه‌م، واته‌ من ڕێ بده‌م بۆ بینینی ئه‌و شتانه‌ی پێویسته‌ بیبینم نه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ی من كۆنتڕۆلی چاو و گوێی من بكرێت، ئه‌و بێت فایلاتم بۆ دروست بكات، ئینجا له‌سه‌ر كارنامه‌و فایلاتی ئه‌و من ڕێبگرم، هه‌ر كاتێك هه‌ستم كرد چاو و گوێ هی منه‌ ئه‌و كات ده‌توانم ئه‌وه‌ی پێم باش نییه‌ بڵێم نه‌خێر، توانیم له‌به‌رامبه‌ر حه‌زی كه‌سانی تر بڵێم نه‌خێر من كه‌سایه‌تی خۆم هه‌یه‌ و نه‌دزراوم و نه‌بوومه‌ موڵكی ئه‌و كه‌سه‌، به‌ هۆی حه‌زه‌كانی من ویستم نه‌دزراوه‌.
ئه‌گه‌ر هاتوو چاو و گوێمان نه‌دزرا ئه‌و كات ویستمان نادزرێ و له‌ ئه‌نجامدا كه‌سایه‌تیمان نادزرێ، ئه‌و كات خه‌ڵك به‌خۆی داده‌چێته‌وه‌، ئه‌و جله‌ كوردییه‌ی له‌ دوكانه‌كان گه‌نج نایكڕێت بازاڕی ده‌بێته‌وه‌ و فرۆشیاریش ئه‌و جله‌ی دێنێته‌ بازاڕ كه‌ خه‌ڵك ده‌یكڕێت، پێش ماوه‌یه‌ك وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئیماڕات به‌ چه‌فیه‌ و عه‌گال هاته‌ کوردستان له‌ كوێت فه‌رمانبه‌ر به‌ عه‌با ده‌چێته‌ ده‌وام و میلله‌ت هه‌مووی عه‌بای له‌به‌ر ده‌كه‌ن، له‌به‌رچی میلله‌تی ئێمه‌ به‌م جۆره‌ نه‌بێت له‌به‌رچی شه‌رم بكه‌ین؟ ئێمه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی میلله‌تانی ترین، لێره‌دا كه‌ مرۆڤه‌كه‌ پرسی بۆ؟ دوو ڕێگای له‌به‌رده‌مدا ده‌بێت ئه‌وه‌ی ده‌یبیستێت و  ده‌یبینێت یان باشه‌ یان خراپه‌، كه‌ خراپه‌كه‌ی بینی توانی بڵێت نه‌خێر ئه‌و مرۆڤه‌ فایلاتی چاو و گوێی هه‌مووی ده‌بێته‌ موڵكی خۆی، ئه‌و كات به‌ هیچ چه‌مكێك فێڵی لێ ناكرێت، ئه‌و كات ده‌توانێت چاك به‌ چاك ببینێت و خراپ به‌ خراپ ببینێت.

ماڵپەری فه‌رمى مامۆستا محمد رافع
Copyright 2011-2017 All Rights Reserved